Ông Tư về hưu được ba tháng. Sáng nào ông cũng dậy từ năm giờ, mặc áo sơ mi trắng, thắt cà vạt, rồi ngồi trước hiên uống trà. Vợ ông hỏi: “Ông đi đâu mà ăn mặc chỉnh tề thế?” Ông cười gượng: “Quen rồi, không mặc thế này thấy thiếu thiếu.”
Thật ra ông chẳng đi đâu cả. Cơ quan cũ đã có người khác ngồi vào ghế của ông. Mấy cuộc họp ông từng chủ trì giờ người ta họp không cần ông. Điện thoại ông im lặng dần. Những người trước đây gọi ông là “sếp”, là “anh Tư”, giờ gặp nhau chỉ gật đầu chào cho có lệ.
Ông Tư buồn. Không phải vì thiếu tiền. Lương hưu đủ sống. Ông buồn vì thấy mình bỗng dưng không còn quan trọng nữa. Cả đời ông gắn với cái ghế ấy. Cái ghế cho ông tiếng nói, cho ông cảm giác mình có ích. Giờ ghế mất, ông thấy mình cũng mất theo.
Nhiều người về hưu cũng vậy. Cái khó nhất của tuổi hưu không phải là rảnh rỗi. Cái khó nhất là buông cái ghế mình đã ngồi mấy chục năm. Buông chức vụ, buông quyền lực, buông cảm giác được người ta nể trọng. Ngồi ở nhà mà lòng vẫn ở cơ quan. Ăn cơm mà tai vẫn nghe ngóng chuyện cũ. Đó là khổ.
Nhưng thử nghĩ mà xem. Cái ghế có bao giờ là của mình đâu. Ghế là của cơ quan. Chức là của tổ chức. Hôm nay mình ngồi, mai người khác ngồi. Mình chỉ mượn tạm một thời gian rồi phải trả lại. Người hiểu được điều đó thì nhẹ. Người tưởng ghế là của mình thì lúc trả ghế đau như mất một phần thân thể.
Trong sách xưa có câu nói rất gọn: yếu quyết chỉ là buông xả toàn bộ. Buông hết. Không phải buông kiểu bỏ mặc, mà là buông cái bám víu trong lòng. Cái ghế đã trả rồi thì đừng ôm cái bóng của nó về nhà. Người đã thay rồi thì đừng ngồi đó mà so sánh mình với người ta. Mỗi lần nhớ lại chuyện cũ mà lòng quặn lên, đó là lúc mình còn đang nắm chặt.
Ông Tư mất gần nửa năm mới quen với buổi sáng không có cuộc họp nào chờ mình. Bí quyết của ông đơn giản lắm. Ông bắt đầu làm những việc mà hồi còn đi làm ông không có thời gian làm. Sáng ông ra công viên tập thể dục với mấy ông bạn già. Chiều ông phụ vợ nấu cơm. Tối ông đọc sách. Có hôm ông kể chuyện ngày xưa cho cháu nghe. Cháu nó thích lắm. Nó bảo: “Ông kể hay hơn tivi.”
Ông Tư nhận ra một điều. Hồi còn làm sếp, ông nói mà ít người dám cãi. Nhưng ở nhà, khi ông kể chuyện cho cháu, cháu cười, cháu hỏi, cháu ôm ông. Cái cảm giác được cần đến ấy không thua gì cảm giác ngồi ghế quyền lực. Chỉ khác là nó ấm hơn. Nó không cần ai phong cho mình cả.
Về hưu không phải là hết. Về hưu là đổi ghế. Từ cái ghế quyền lực sang cái ghế trong gia đình, trong xóm làng, trong lòng con cháu. Người nào còn ôm ghế cũ thì không ngồi được ghế mới. Tay còn nắm chặt thì làm sao cầm được thứ khác.
Có người sợ về hưu vì sợ mình vô dụng. Nhưng vô dụng hay có ích đâu phải do cái ghế quyết định. Một người hàng xóm cần mình giúp sửa cái xe, một đứa cháu cần mình dạy một bài học, một bà vợ cần mình ngồi ăn cơm cùng cho vui. Những việc nhỏ ấy cũng là có ích. Chỉ là trước đây mình bận quá nên không thấy.
Buông chức vụ không có nghĩa là buông cuộc đời. Trái lại, buông cái ghế cũ xuống mới có tay mà nắm lấy những điều còn lại. Tuổi hưu còn dài. Ai biết sống thì tuổi hưu là lúc mình sống cho mình nhiều nhất. Không còn phải diễn vai sếp nữa. Không còn phải giữ thể diện trước thiên hạ nữa. Mình được làm chính mình.
Cho nên, nếu ai đó đang chuẩn bị về hưu, hoặc đã về hưu mà lòng còn vương vấn, hãy thử một việc nhỏ. Sáng mai dậy, đừng mặc áo sơ mi trắng nữa. Mặc cái áo thun cho thoải mái. Ra công viên đi bộ một vòng. Ngồi uống cà phê với bạn già. Nói chuyện phiếm. Cười một trận. Rồi về nhà ăn bữa cơm vợ nấu.
Cái ghế cũ đã có người ngồi. Mình ngồi ghế mới cũng được. Ghế nào mà chẳng là ghế. Quan trọng là người ngồi trên ghế có an lạc hay không. Buông được cái ghế cũ xuống, lòng nhẹ đi một nửa. Nửa còn lại, sống chậm mà hưởng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư