Có những người sống cả đời bằng một câu mở đầu: "Hồi đó tao..."
Hồi đó làm trưởng phòng, lương cao, đi đâu cũng có người chào. Hồi đó nhà đông vui, con cái còn nhỏ, quây quần. Hồi đó khỏe, làm gì cũng được. Kể một lần thì vui. Kể mười năm thì thành cái gông.
Không phải quá khứ xấu. Quá khứ đẹp thật. Nhưng người ta khổ không phải vì quá khứ xấu, mà vì cứ lấy quá khứ ra đo hiện tại. Hôm nay lương hưu ít hơn lương ngày xưa, liền thấy mình mất giá. Hôm nay con cái đi làm xa, nhà vắng, liền thấy mình bị bỏ rơi. Hôm nay đi bộ một đoạn đã mệt, liền thấy thân này vô dụng.
Cái khổ nằm ở chỗ so sánh. Mà so sánh thì không bao giờ dừng. Hôm qua đẹp hơn hôm nay, hôm nay sẽ lại đẹp hơn ngày mai. Cứ thế, cả đời không có ngày nào vừa ý.
Trong kho sách cổ có câu của Kinh Kim Cương được nhắc đi nhắc lại nhiều lần: "Ưng vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm". Nghĩa là: đừng để tâm dựa vào một chỗ nào, cứ thế mà sinh tâm. Tâm không dựa vào đâu thì mới tự do.
Nghe thì cao siêu, nhưng đem xuống đời thường thì rất gần. Tâm dựa vào thời vàng son đã qua, thì ngày hôm nay lúc nào cũng thua. Tâm không dựa vào đâu, thì ngày hôm nay được sống đúng với ngày hôm nay.
Buông thời vàng son không phải là quên quá khứ. Người từng làm nên sự nghiệp, từng nuôi con khôn lớn, từng có những ngày rực rỡ, những điều đó không ai lấy đi được. Nhưng chúng đã xong nhiệm vụ của chúng rồi. Chúng là vốn liếng trong lòng, không phải cái thước để đo ngày hôm nay.
Một người bạn già của tôi từng nói một câu rất thật. Ông bảo ngày xưa ông làm giám đốc, sáng ra có xe đón, chiều về có người chờ báo cáo. Về hưu rồi, sáng ra ông tự đi chợ, tự nấu cơm. Ban đầu ông thấy tủi. Sau ông thấy lạ: đi chợ cũng có cái vui của đi chợ. Chọn được mớ rau tươi, mặc cả được vài nghìn, về nấu bữa cơm ngon cho vợ, chiều ngồi uống trà nhìn mưa. Ông bảo: "Hồi đó tao có tất cả, trừ thời gian. Bây giờ tao có thời gian."
Đó là buông. Buông không phải là thua. Buông là thôi bắt hiện tại phải giống quá khứ. Khi thôi bắt, hiện tại mới hiện ra đúng hình dáng của nó.
Sách xưa có lời dạy rất gọn: "Buông xả toàn bộ, tâm ta tự tĩnh". Buông hết những cái đang níu, tâm tự nhiên lặng xuống. Tâm lặng thì mới thấy rõ: hôm nay mình còn khỏe để đi chợ, còn có người để nấu cơm cùng, còn có nắng, có mưa, có một ngày đang trôi qua trong tay mình.
Người ôm quá khứ giống như người đi đường mà cứ ngoái lại nhìn. Đi thì đi tới, nhưng mắt cứ nhìn lui. Sớm muộn gì cũng vấp. Còn người buông được quá khứ thì mắt nhìn phía trước, chân bước vững. Quá khứ ở sau lưng, vẫn đó, vẫn đẹp, nhưng không còn níu chân nữa.
Buông thời vàng son cũng là một cách báo hiếu với chính mình. Cả đời đã vất vả rồi, giờ còn bắt mình phải sống như ngày xưa, phải oai như ngày xưa, phải được nể như ngày xưa, thì mệt lắm. Mình đã làm tròn phần mình. Giờ là lúc sống nhẹ.
Thực tập thì đơn giản lắm. Mỗi lần miệng định nói "hồi đó", thử dừng lại một nhịp. Hỏi mình: bây giờ thì sao? Bây giờ đang có gì tốt? Có khi câu trả lời rất nhỏ: bây giờ trời mát. Bây giờ chén cơm còn nóng. Bây giờ con vừa nhắn tin hỏi thăm. Nhỏ, nhưng là thật. Mà cái thật thì nuôi được người. Cái đã qua thì không.
Ngày hôm nay không cần phải bằng ngày xưa. Nó chỉ cần được sống cho trọn. Cơm hôm nay ngon thì ăn cho ngon. Trà hôm nay thơm thì uống cho thơm. Người bên cạnh hôm nay còn ở đây thì thương cho trọn.
Thời vàng son đã qua thì cứ để nó qua. Nó đã làm xong việc của nó. Còn mình, mình vẫn đang sống. Và ngày hôm nay, với tất cả những gì nó có, cũng xứng đáng được mình sống cho đàng hoàng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư