Anh Hùng làm ở công ty vận tải được mười hai năm. Anh kể với tôi, giọng vẫn còn run: có người ganh ghét, bịa chuyện anh ăn chặn tiền xăng, đưa lên giám đốc. Anh bị cho nghỉ việc trong một buổi sáng. Mười hai năm cống hiến, gói gọn trong một tờ quyết định. Anh về nhà, nhìn vợ con, không nói được câu nào. Trong đầu anh chỉ có một câu: thằng đó hại mình, mình phải trả thù.
Mấy tháng sau, anh vẫn không ngủ được. Cứ nhắm mắt là thấy mặt người kia. Anh kể tội người ta với bất cứ ai chịu nghe. Vợ anh bảo: anh mất việc rồi, nhưng anh còn mất thêm cả giấc ngủ, cả nụ cười, cả những bữa cơm yên lành. Người hại anh thì vẫn đi làm bình thường, còn anh thì tự giam mình trong cơn oán.
Trong kinh có câu làm điểm tựa cho bài này: hận thù diệt hận thù, đời này không thể có. Từ bi diệt hận thù, là định luật ngàn thu. Nghĩa là lấy oán trả oán thì oán không bao giờ hết. Chỉ có lòng từ mới chấm dứt được hận thù. Nghe thì đơn giản, làm thì khó vô cùng, nhất là khi mình là người bị hại.
Kinh còn có một câu nữa: chiến thắng gây thù hận, thất bại chuốc khổ đau. Từ bỏ mọi thắng bại, an tịnh liền theo sau. Anh Hùng muốn thắng người kia. Anh muốn người kia cũng mất việc, cũng nếm mùi mất mát như anh. Nhưng càng muốn thắng, anh càng khổ. Cái thắng mà anh tưởng tượng ra chưa tới, mà cái khổ thì đã tới rồi, mỗi đêm, mỗi bữa cơm.
Buông oán không có nghĩa là nói người kia làm đúng. Người ta làm sai thì vẫn là sai. Buông oán cũng không có nghĩa là mình yếu đuối hay cam chịu. Buông oán là mình không để cho cái sai của người khác tiếp tục làm chủ cuộc đời mình. Người ta hại mình một lần, đó là lỗi của họ. Mình ôm oán mười năm, đó là mình tự hại mình thêm mười năm.
Tôi hỏi anh Hùng: nếu bây giờ anh gặp lại người đó, anh muốn làm gì? Anh im lặng một lúc rồi nói: thật ra tôi cũng không biết. Tôi chỉ muốn ngủ được một giấc ngon. Câu trả lời đó làm tôi hiểu: điều anh thật sự cần không phải là trả thù, mà là được yên. Mà cái yên đó, không ai cho anh được, chỉ anh tự cho mình được, bằng cách buông xuống.
Buông oán có cách tập của nó. Đầu tiên là nhìn thẳng: mình đang oán, mình đang khổ vì oán. Đừng giấu, đừng nói mình không sao trong khi đêm nào cũng trằn trọc. Thứ hai là tách ra: việc mất việc đã xảy ra rồi, mình lo tìm việc mới, lo cho vợ con. Còn cơn oán là chuyện khác, nó không giúp mình tìm được việc, nó chỉ làm mình mệt thêm. Thứ ba là mỗi ngày, khi cơn oán trỗi lên, mình nhắc mình một câu: người đó đã lấy của mình một công việc, mình đừng để họ lấy thêm cả giấc ngủ của mình nữa.
Anh Hùng bắt đầu chạy xe ôm công nghệ. Thu nhập thấp hơn trước, nhưng anh làm chủ được thời gian. Tối về anh ăn cơm với vợ con, kể chuyện ngoài đường. Có hôm anh gặp lại người kia ở ngã tư. Người đó tránh mặt anh. Anh kể: lúc đó tôi thấy lòng mình nhẹ tênh, không phải vì tôi thắng, mà vì tôi không còn muốn thắng nữa.
Mất việc là một vết thương. Oán hận là mình cứ cào vào vết thương đó mỗi ngày, không cho nó lành. Buông oán không làm vết thương biến mất ngay, nhưng nó cho vết thương cơ hội lành lại. Và khi nó lành rồi, mình mới có sức mà đi tiếp con đường của mình, thay vì đứng mãi ở chỗ người ta đã hại mình.
Cuối cùng, có một điều anh Hùng học được mà trước đây anh không nghĩ tới. Người hại anh, thật ra cũng chỉ là một người bình thường, cũng có gia đình, cũng có nỗi sợ mất việc của riêng họ. Anh không tha thứ vì người đó xứng đáng được tha, mà vì anh xứng đáng được yên. Tha thứ ở đây không phải là một món quà cho người hại mình, mà là một món quà mình tự tặng cho mình. Khi mình buông được rồi, mình mới thấy: mười hai năm cống hiến không mất đi đâu, nó nằm trong tay nghề, trong kinh nghiệm, trong cách làm việc của mình. Không ai lấy được những thứ đó. Việc mới, con đường mới, vẫn đang đợi mình ở phía trước, chỉ cần mình chịu bước đi, thay vì cứ đứng lại mà oán.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư