Có những bậc cha mẹ, mỗi buổi sáng đưa con đến trường mà lòng cứ lo. Lo con bị bạn chê, bị bạn trêu, bị bạn cô lập. Chỉ cần con về nhà kể rằng hôm nay có bạn cười con, là cha mẹ mất ngủ cả đêm. Sáng hôm sau, cha mẹ dặn con đủ thứ: con phải thế này, con phải thế kia, đừng để bạn chê. Con nghe mà càng thêm sợ. Sợ đi học, sợ gặp bạn, sợ bị cười.
Nỗi lo của cha mẹ là thật, và tình thương đằng sau nỗi lo ấy cũng là thật. Nhưng nỗi lo ấy, nếu không buông bớt, sẽ trở thành gánh nặng cho cả cha mẹ lẫn con. Cha mẹ lo quá thì can thiệp quá, con thì càng ngày càng sợ hãi, càng không dám tự đứng lên.
Trong sách Giảng giải 38 pháp Hạnh Phúc, khi giảng về hạnh phúc không uất ức, có trích một câu trong Kinh Pháp Cú: "Thương yêu sanh ra uất ức, thương yêu sanh ra lo sợ, dứt được thương yêu thì sự uất ức lo sợ không còn có nữa." Thương yêu ở đây là sự bám víu: thương con đến mức muốn con không bao giờ bị tổn thương, không bao giờ bị chê, không bao giờ buồn. Nhưng đời không như vậy. Đứa trẻ nào đi học mà chẳng có lúc bị trêu, bị chê. Muốn con không bao giờ bị chê, cũng giống như muốn con đi dưới mưa mà không ướt. Không thể được. Càng muốn, càng lo. Càng lo, càng khổ.
Trong cùng cuốn sách, khi giảng về tâm không xao động vì pháp thế gian, có dạy về tám pháp thế gian, trong đó có được khen và bị chê. Sách viết: "Chúng ta ham mê hay ưa thích bốn pháp được lợi, được quyền chức, được khen, được an vui. Vì ưa thích nên ta chạy theo nó." Người lớn còn chạy theo lời khen, sợ lời chê, huống chi trẻ con. Nhưng chính vì vậy, điều cha mẹ cần dạy con không phải là làm sao để không bao giờ bị chê, mà là làm sao để khi bị chê, lòng con không rung động quá nhiều.
Có một người mẹ kể: con trai chị bị bạn chê là mập, về nhà khóc. Chị không chạy đến trường mắng bạn kia, cũng không dặn con phải nhịn ăn hay phải đánh lại. Chị ngồi xuống hỏi con: "Con có thấy mình mập không? Mập thì có sao không? Mập có làm con học dốt đi không, có làm con không tốt đi không?" Đứa trẻ suy nghĩ một lúc rồi nói: "Mập thì mập, nhưng con vẫn đá bóng giỏi." Chị cười: "Vậy thì bạn chê kệ bạn. Con biết mình là ai là được." Từ hôm đó, đứa trẻ vẫn bị trêu thỉnh thoảng, nhưng nó không còn khóc nữa. Nó học được một điều quan trọng hơn cả việc không bị chê: đó là lòng mình không bị lời người ta điều khiển.
Đó chính là điều cha mẹ có thể tặng con: một cái tâm vững vàng, chứ không phải một môi trường không có lời chê. Môi trường không có lời chê thì không tồn tại. Nhưng một đứa trẻ biết rằng giá trị của mình không nằm trong miệng người khác, thì đi đâu nó cũng đứng vững được.
Buông nỗi lo con bị chê cười, không có nghĩa là mặc kệ con. Nếu con bị bắt nạt nặng, bị đánh, bị cô lập kéo dài, cha mẹ phải can thiệp, phải nói chuyện với thầy cô, với nhà trường. Đó là trách nhiệm. Nhưng với những lời trêu chọc thông thường, những câu chê bai vu vơ của tuổi học trò, cha mẹ nên dạy con cách đối diện, thay vì lo thay cho con, sợ thay cho con.
Và quan trọng nhất: cha mẹ hãy buông nỗi lo của chính mình trước. Khi cha mẹ lo lắng quá mức, con sẽ cảm nhận được và càng sợ hơn. Khi cha mẹ bình tĩnh, con cũng bình tĩnh theo. Con học cách đối diện với lời chê không phải từ những lời dặn dò, mà từ thái độ bình thản của cha mẹ mỗi ngày.
Thương con, hãy thương bằng một trái tim vững vàng. Buông bớt nỗi lo, con sẽ có chỗ để lớn lên. Lời chê của bạn bè chỉ là gió. Gió thổi qua, cây vững thì vẫn đứng. Hãy giúp con trở thành cái cây vững vàng ấy.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư