Có người mỗi tháng đi xem bói một lần. Hỏi sang năm làm ăn thế nào, con cái ra sao, nhà cửa có nên sửa không. Nghe thầy nói tốt thì mừng, nghe thầy nói xấu thì lo cả tháng. Có người tối nào cũng nằm tính ngày mai. Mai trời mưa hay nắng, mai sếp có vui không, mai con có thi đậu không, mai tiền có về không. Tính hoài, tính mãi, mà ngày mai vẫn cứ đến theo cách của nó, chẳng theo sự tính toán của mình chút nào.
Khát khao biết trước ngày mai là một khát khao rất người. Ai cũng muốn chắc chắn. Ai cũng muốn nắm trong tay ngày mai của mình. Nhưng có một điều mình ít khi để ý. Biết trước không làm ngày mai tốt hơn. Chỉ làm hôm nay nặng hơn. Nghe nói sang năm xấu, cả năm nay mình sống trong lo sợ. Nghe nói tháng tới có hạn, cả tháng này mình ăn không ngon, ngủ không yên. Ngày mai chưa đến, mà mình đã khổ vì nó rồi. Khổ trước một lần, rồi khi ngày mai đến, nếu nó xấu thật, mình lại khổ thêm một lần nữa. Tính ra, mình khổ hai lần cho một chuyện.
Trong kinh Trung Bộ có một bài kinh rất nổi tiếng, kinh Nhất Dạ Hiền Giả. Đức Phật dạy: quá khứ không truy tìm, tương lai không ước vọng. Quá khứ đã đoạn tận, tương lai lại chưa đến, chỉ có pháp hiện tại, tuệ quán chính ở đây. Câu này nghe qua thì giản dị, mà làm được thì đời nhẹ hẳn. Quá khứ đã qua rồi, có truy tìm cũng không lấy lại được. Tương lai chưa đến, có ước vọng cũng không nắm được. Chỉ có hiện tại là thật sự có mặt trong tay mình. Chỉ có hôm nay là mình sống được.
Người khôn không phải là người biết trước ngày mai. Người khôn là người sống tốt hôm nay. Hôm nay mình làm được gì thì làm cho tốt. Một bữa cơm nấu cho đàng hoàng. Một cuộc gọi hỏi thăm cha mẹ. Một việc lành nhỏ giúp người bên cạnh. Một giờ làm việc tập trung, không lơ đãng. Những việc ấy nhỏ, nhưng chúng là thật. Chúng nằm trong tay mình. Còn ngày mai, dù mình có tính toán bao nhiêu, nó vẫn nằm ngoài tay mình.
Có người sẽ hỏi: vậy là không cần lo cho ngày mai nữa sao? Không phải như vậy. Chuẩn bị cho ngày mai và khát khao biết trước ngày mai là hai chuyện khác nhau. Chuẩn bị là việc của hôm nay. Mình dành dụm một ít tiền, mình học thêm một điều mới, mình giữ gìn sức khỏe. Đó là chuẩn bị. Còn ngồi đó mà đoán ngày mai sẽ ra sao, mà sợ ngày mai sẽ thế nào, mà mong ngày mai phải đúng ý mình, đó là ước vọng. Chuẩn bị làm lòng mình vững. Ước vọng làm lòng mình rối.
Thực tập buông nỗi khát biết trước cũng rất đơn giản. Mỗi khi thấy mình đang lo cho ngày mai, mình dừng lại, thở một hơi, và hỏi: hôm nay mình còn việc gì chưa làm xong không? Thường thì câu trả lời là có. Còn chén chưa rửa. Còn một lời xin lỗi chưa nói. Còn một người thân chưa hỏi thăm. Còn một việc tốt có thể làm ngay bây giờ. Làm xong những việc ấy, lòng mình yên. Lòng yên rồi, ngày mai đến thế nào, mình cũng đón được.
Còn quá khứ thì sao? Quá khứ cũng cần buông như tương lai vậy. Nhiều người sống mà cứ truy tìm quá khứ. Giá mà ngày xưa mình làm khác. Giá mà ngày xưa mình không lấy người ấy. Giá mà ngày xưa mình giữ lại mảnh đất ấy. Nhưng quá khứ đã đoạn tận rồi. Nó qua rồi. Mình có ngồi đó mà tiếc, nó cũng không quay lại. Buông quá khứ không có nghĩa là quên hết. Buông có nghĩa là mình đã rút ra bài học, rồi để nó qua đi. Bài học thì giữ lại. Nỗi tiếc thì buông xuống.
Tương lai không nằm trong tay mình, nhưng hiện tại thì có. Hôm nay mình đang thở, đang sống, đang có mặt ở đây. Đó là tất cả những gì mình thật sự có. Người biết sống với hiện tại là người giàu nhất. Giàu không phải vì biết trước ngày mai, mà vì không đánh mất hôm nay. Tối nay, trước khi ngủ, thay vì tính toán ngày mai, hãy thử nhìn lại hôm nay một chút. Hôm nay mình đã làm được một việc tốt nào chưa? Đã nói được một lời nhẹ nhàng nào chưa? Nếu có, ngày hôm nay đã là một ngày đáng sống rồi. Ngày mai, để ngày mai tự lo.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư