Sáng nào chợ đầu ngõ cũng ồn ào như nhau. Bà Tư dọn hàng xôi từ năm giờ sáng. Gạo nếp bà ngâm từ tối hôm trước. Đậu xanh bà đãi sạch vỏ. Lá chuối bà lau từng tàu một. Vậy mà có hôm, một người khách vừa ăn một miếng đã chê ngay. Xôi khô. Xôi nhạt. Bán thế này thì ai ăn. Bà Tư cười trừ. Bà gói thêm cho khách một ít muối vừng. Bà không cãi lại một câu nào. Tới trưa, bà kể với con gái. Mẹ nghe thì nghe vậy thôi. Tai mình nghe. Lòng mình không nhận. Mưa rào thì ướt áo. Nhưng mưa rào không ướt được lòng người biết trú.
Lời chê giống hệt cơn mưa rào buổi chiều. Nó tới nhanh. Nó làm mình giật mình. Nó làm mặt mình nóng lên. Nó làm tay mình run run. Nhưng nó không ở lại lâu. Chỉ khi nào mình mở cửa đón nó vào nhà, nó mới ở lại cả ngày. Một câu chê của người dưng có thể làm hỏng cả một ngày đẹp. Không phải vì câu nói đó mạnh. Mà vì mình giữ nó quá chặt. Mình nhai đi nhai lại. Mình kể cho người này. Mình kể cho người kia. Mỗi lần kể lại, câu chê lại mới thêm một lần. Người chê đã quên từ lâu. Người nghe thì vẫn còn đau.
Có người cả đời sống bằng tai người khác. Được khen thì vui như trúng số. Bị chê thì buồn như mất của. Khen một câu thì phồng lên. Chê một câu thì xẹp xuống. Lòng mình cứ như cái bong bóng. Người ta thổi thì to. Người ta chích thì xẹp. Sống như vậy mệt lắm. Vì miệng đời thì nhiều. Mà lòng mình thì chỉ có một. Không ai khen mình mãi. Cũng không ai chê mình mãi. Người ta nói theo cái thấy của người ta. Cái thấy đó có khi đúng một phần. Có khi sai hẳn. Có khi chỉ là tâm trạng của họ hôm đó không vui.
Người xưa dạy rằng tám gió thổi mà lòng chẳng động. Được và mất. Khen và chê. Vinh và nhục. Vui và khổ. Tám thứ gió đó thổi suốt đời người. Ai cũng gặp. Không ai tránh được. Người tu không phải là người không nghe gió. Người tu là người nghe gió mà không để gió cuốn đi. Gió thổi qua đá. Đá vẫn là đá. Gió thổi qua tai. Tai nghe rồi thôi. Lòng mình không cần chạy theo từng cơn gió.
Vậy thì nghe chê rồi làm sao. Trước hết, đừng trả lời ngay. Cơn nóng trong người cần vài phút để nguội. Uống một ngụm nước. Hít một hơi sâu. Bước ra chỗ khác một lát. Khi lòng còn nóng, lời nào nói ra cũng dễ thành lời làm đau người khác. Mà lời đã nói ra thì không lấy lại được. Người khôn không phải là người cãi thắng. Người khôn là người biết im đúng lúc.
Sau đó, hãy hỏi lại mình một câu thật thà. Câu chê đó có phần nào đúng không. Nếu đúng một phần, mình sửa phần đó. Sửa lặng lẽ. Không cần báo cáo với ai. Người ta chê xôi khô. Mình ngâm gạo lâu hơn một chút. Người ta chê mình nói to. Mình nói nhỏ lại một chút. Cái đúng thì mình nhận. Cái đúng giúp mình tốt lên. Đó là món quà ẩn trong lời chê. Nhận quà rồi thì thôi. Không cần nhớ mãi người tặng quà.
Nếu câu chê sai hẳn, mình cũng không cần mang theo. Người ta nói mình lười trong khi mình làm từ sáng tới tối. Người ta nói mình keo kiệt trong khi mình giúp ai cũng giúp. Những câu đó không phải là mình. Nó là cái nhìn của người ta. Mình biết mình làm gì. Trời biết. Lòng mình biết. Như vậy là đủ. Đi thanh minh từng người một thì hết cả đời cũng không xong. Mà càng thanh minh, người ta càng nghĩ mình có tật giật mình.
Có một cách thực tập rất đơn giản. Khi nghe lời chê, mình thầm nói trong lòng. Đây là một cơn gió. Gió tới. Gió đi. Mình không phải là gió. Mình là người đang đứng đây. Câu nói đó chỉ là âm thanh. Âm thanh tan rồi thì thôi. Lòng mình rộng hơn một câu nói rất nhiều. Một cái ao nhỏ thì một nắm muối cũng mặn. Một dòng sông lớn thì một nắm muối chẳng là gì. Lòng mình càng rộng, lời chê càng nhỏ.
Buông lời chê không có nghĩa là buông luôn cả mình. Buông lời chê có nghĩa là giữ lại mình. Giữ lại một ngày yên. Giữ lại một bữa cơm ngon. Giữ lại giấc ngủ tối nay. Người chê mình hôm nay có thể mai lại khen mình. Người khen mình hôm nay có thể mai lại chê mình. Khen chê đổi thay như thời tiết. Mình không thể mặc áo theo từng cơn mưa nắng của người khác. Mình mặc áo của mình. Mình sống đời của mình.
Bà Tư vẫn bán xôi mỗi sáng. Có hôm người ta khen ngon. Có hôm người ta chê dở. Bà vẫn ngâm gạo từ tối hôm trước. Bà vẫn đãi đậu sạch vỏ. Bà vẫn lau từng tàu lá chuối. Tay bà làm việc của tay bà. Lòng bà giữ việc của lòng bà. Ai chê thì bà nghe. Nghe xong bà để gió mang đi. Chiều về, bà vẫn cười với con gái. Mưa rào thì ướt áo. Áo ướt thì phơi. Lòng không ướt thì ngày nào cũng là ngày nắng.
Hôm nay, nếu ai đó chê mình một câu, mình thử làm như bà Tư. Nghe rồi thôi. Sửa cái gì sửa được. Bỏ cái gì không phải của mình. Đừng mang câu chê đó lên giường ngủ. Đừng mang nó vào bữa cơm. Đừng mang nó đi kể khắp nơi. Một câu chê chỉ nặng khi mình xách nó đi khắp nơi. Đặt nó xuống. Tay mình nhẹ. Lòng mình nhẹ. Đường mình đi cũng nhẹ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư