Chị Lan cho hàng xóm mượn cái nồi áp suất. Người ta bảo mượn một bữa nấu cháo cho con ốm. Chị vui vẻ đưa ngay. Một tuần trôi qua, không thấy trả. Hai tuần, vẫn không. Chị đi ngang nhà người ta, thấy cái nồi của mình nằm trên kệ bếp nhà họ. Chị bực. Bực đến mức tối về ăn cơm cũng không ngon.
Cái bực ấy lớn dần từng ngày. Chị bắt đầu nghĩ đủ thứ. Người ta cố tình không trả. Người ta coi thường mình. Người ta lấy đồ của mình làm của mình. Chị nhớ lại bao nhiêu chuyện khác: lần trước cho mượn cái thang, cũng trả trễ. Lần trước nữa cho mượn tiền, cũng phải đòi mấy lần. Càng nhớ, càng giận. Cái nồi áp suất bỗng thành chuyện lớn.
Thật ra cái nồi không đáng bao nhiêu tiền. Chị mua nó mấy trăm ngàn, dùng đã lâu. Cái làm chị giận không phải là cái nồi, mà là cảm giác mình bị xem thường. Mình tốt với người ta, người ta lại đối xử như vậy. Mình cho mượn vì thương, người ta nhận rồi quên luôn. Cái giận ấy, nói cho cùng, là giận vì mình cho đi mà không được đáp lại như mình muốn.
Trong đạo Phật, bố thí được dạy là phương tiện đầu tiên để hướng người về điều lành. Nhưng bố thí ở đây không có nghĩa là cho đi rồi ngồi chờ người ta trả ơn. Cho là cho. Mình cho vì lúc ấy mình muốn giúp. Người ta nhận rồi, món đồ đã sang tay họ. Phần của mình đã xong từ lúc mình đưa tay ra. Phần còn lại, người ta trả hay không, là việc của họ, không phải việc của mình nữa.
Nói thì dễ, làm thì khó. Vì khi cho mượn, trong lòng mình thường có một sợi dây vô hình cột vào món đồ ấy. Mình cho mượn cái nồi, nhưng lòng mình vẫn giữ cái nồi. Mình cho mượn tiền, nhưng lòng mình vẫn giữ số tiền. Sợi dây ấy làm mình cứ phải ngó sang nhà người ta, cứ phải đếm ngày, cứ phải giận. Buông cái giận, thật ra là cắt sợi dây ấy.
Có một lời dạy khác, rằng buông xả là buông xả tham ái và chấp trước. Nói bằng lời thường: cái làm mình khổ là cái mình đang ôm chặt. Chị Lan đang ôm chặt ý nghĩ: "Tôi đã tốt với họ, họ phải tốt lại với tôi." Ôm ý nghĩ ấy, chị khổ. Buông ý nghĩ ấy ra, chị mới thấy việc cho mượn hôm ấy vốn là một việc lành. Mình đã làm xong việc lành rồi. Còn người ta làm gì sau đó, là nhân quả của người ta.
Chị Lan quyết định qua nhà hàng xóm. Không phải để đòi. Mà để nói một câu nhẹ nhàng: "Nồi nhà em nấu cháo cho cháu xong chưa? Chưa xong thì cứ dùng tiếp, chị không gấp." Người hàng xóm ngẩn ra. Rồi chị ấy đỏ mặt, chạy vào lấy nồi ra trả ngay, xin lỗi rối rít. Hóa ra chị ấy không cố tình. Cháu ốm lâu, chị ấy quên bẵng. Chị Lan cầm nồi về, lòng nhẹ hẳn.
Nếu chị Lan cứ giữ cái giận, chuyện sẽ khác. Chị sẽ đòi, người ta sẽ khó chịu, hai nhà sẽ lạnh mặt. Một cái nồi mấy trăm ngàn, đổi lấy tình hàng xóm mấy năm, có đáng không? Ai cũng biết là không đáng. Nhưng lúc giận lên, mình hay quên mất cái giá thật của mọi chuyện.
Cho mượn đồ rồi người ta không trả, mình có quyền nhắc. Nhắc một lần, nhẹ nhàng, rõ ràng. Nhắc xong rồi thôi. Đừng nhắc lần hai bằng giọng giận. Đừng nhắc lần ba bằng cách kể xấu người ta khắp xóm. Món đồ mất thì mua lại được. Tình làng nghĩa xóm mất rồi, mua lại khó lắm.
Chị Lan học được một điều: cho đi là gieo một hạt lành. Hạt ấy nảy mầm hay không, không phải việc của mình. Việc của mình là gieo cho đúng lúc, đúng người, đúng lòng. Gieo xong rồi thì buông. Tay đã mở ra cho đi, đừng nắm lại để đòi. Tay mở thì lòng mới mở. Tay nắm thì lòng cũng nắm theo, nặng lắm.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư