Chị có một thói quen: việc gì trong nhà cũng phải theo ý chị. Cơm phải nấu như chị nấu. Quần áo phải xếp như chị xếp. Con học phải theo giờ chị đặt. Chồng đi đâu phải báo trước. Chồng về muộn mười phút, chị gọi điện hỏi. Chồng quên một việc, chị nhắc đi nhắc lại ba lần. Chị tưởng mình đang lo cho nhà. Chồng thì thấy mình như đang sống trong nhà có camera. Con thì thấy mẹ như một người giám sát. Nhà thì ngăn nắp. Nhưng nhà thì lạnh. Ngăn nắp mà lạnh, thì ngăn nắp để làm gì?
Muốn kiểm soát mọi người nó mệt như vậy đó. Mình phải để ý từng việc của từng người. Mình phải nhớ ai làm gì, làm chưa, làm có đúng ý mình không. Mình mệt. Người ta cũng mệt. Mình tưởng kiểm soát là giữ nhà yên. Thật ra kiểm soát là làm nhà căng. Càng kiểm soát, người ta càng muốn thoát. Chồng càng bị hỏi, chồng càng giấu. Con càng bị ép, con càng muốn chống. Mình nắm càng chặt, người ta càng vùng ra. Mình tưởng mình đang giữ. Thật ra mình đang đẩy người ta ra xa.
Có một câu kinh xưa nói thế này: "Tất cả danh sắc, chẳng còn mê chấp, không chấp không khổ, mới là Tỳ-kheo." Nghĩa là khi mình không còn bám chặt vào mọi thứ, không còn chấp, thì không còn khổ. Nghe thì trừu tượng. Nhưng ngẫm vào chuyện nhà thì rất thật. Mình chấp vào ý mình. Mình bám vào cách làm của mình. Mình cho rằng chỉ có cách của mình là đúng. Ai làm khác, mình khó chịu. Cái khó chịu ấy là khổ. Khổ của mình, mà cũng là khổ của người ta. Buông chấp xuống, mình sẽ thấy: có nhiều cách làm một việc. Cách của chồng cũng được. Cách của con cũng được. Miễn là việc xong, nhà yên, người vui. Cách nào cũng là cách.
Kinh còn dạy một câu nữa, rất đẹp: "Thợ cung chuốc tên, thủy thủ lái thuyền, thợ mộc đẽo gỗ, người trí điều thân." Nghĩa là thợ nào làm việc nấy. Thợ cung thì chuốc tên. Thủy thủ thì lái thuyền. Thợ mộc thì đẽo gỗ. Người trí thì điều phục chính thân mình. Nghe mà giật mình. Người trí điều thân mình, không phải điều người khác. Mình cứ lo điều chồng, điều con, điều cả thiên hạ, mà quên điều chính mình. Mình nóng tính, mình không điều. Mình hay lo, mình không điều. Mình thích kiểm soát, mình không điều. Mình đi điều người khác, mà người cần điều nhất là mình, mình lại bỏ qua.
Nói theo lời thường, kiểm soát người khác giống như mình muốn lái xe của người ta. Mình ngồi ghế phụ mà cứ chỉ tay: rẽ trái, rẽ phải, đi nhanh, đi chậm. Người lái thì bực. Mình thì mệt. Xe thì đi không tới đâu, vì hai người cùng lái một xe. Mỗi người có một chiếc xe của mình. Mình lái xe của mình cho tốt đã. Xe của người ta, người ta tự lái. Người ta lái sai, người ta sẽ học. Mình không lái thay được. Mà có lái thay được thì người ta cũng không học được gì.
Buông kiểm soát không có nghĩa là mặc kệ, ai làm gì thì làm. Buông là đổi cách thương. Thay vì bắt chồng phải báo cáo từng việc, mình nói: "Anh đi đâu thì nhắn em một tiếng, để em khỏi lo." Một câu như vậy, chồng sẽ nhắn. Vì chồng thấy mình được tin, không phải bị kiểm tra. Thay vì bắt con phải học đúng giờ mình đặt, mình hỏi con: "Con thấy học giờ nào thì tập trung nhất?" Con nói, mình nghe. Con tự đặt giờ, con sẽ tự giữ giờ. Vì giờ ấy là của con, không phải của mẹ áp đặt.
Thực tập thì bắt đầu từ một việc nhỏ: hôm nay, để một việc trong nhà diễn ra theo cách của người khác. Chồng nấu cơm, để chồng nấu theo cách của chồng, dù mặn hơn, nhạt hơn. Con xếp đồ, để con xếp theo cách của con, dù chưa gọn. Mẹ chồng làm việc nhà, để bà làm theo cách của bà. Làm xong, mình khen một câu: "Cảm ơn anh. Cảm ơn con." Chỉ vậy thôi. Mình sẽ thấy một điều lạ: việc vẫn xong. Nhà vẫn yên. Mà người làm thì vui, vì được tin. Mình thì nhẹ, vì không phải kiểm tra từng việc.
Rồi thử nhìn lại vì sao mình thích kiểm soát. Có phải vì mình sợ? Sợ nhà lộn xộn. Sợ con hư. Sợ chồng quên. Sợ mọi thứ rối lên nếu mình không cầm. Sợ ấy có thật không? Hay chỉ là mình quen cầm, nên không cầm thì thấy trống? Thử buông một việc nhỏ, mình sẽ thấy: không có mình cầm, việc vẫn xong. Nhà vẫn đứng. Con vẫn lớn. Chồng vẫn về. Đời không rối lên như mình tưởng. Nó chỉ rối trong đầu mình. Buông xuống, đầu mình mới yên.
Có người nói: nhưng không kiểm soát thì nhà loạn thì sao? Đúng, nhà cần có luật. Nhưng luật khác với kiểm soát. Luật là cả nhà cùng bàn, cùng đồng ý. Kiểm soát là một người đặt ra, bắt người khác theo. Luật thì ai cũng giữ. Kiểm soát thì chỉ một người giữ, còn lại thì chịu. Nhà có luật thì yên. Nhà có kiểm soát thì căng. Muốn nhà yên, mình bàn luật với nhau. Bàn xong, ai cũng giữ. Mình không cần phải kiểm tra từng người. Vì luật là của chung, không phải của riêng mình.
Tối nay, thử làm một việc nhỏ: ngồi xuống, không chỉ đạo ai, không nhắc ai, chỉ nghe. Nghe chồng kể chuyện ở công ty. Nghe con kể chuyện ở trường. Nghe xong, không sửa, không góp ý, chỉ nói: "Ừ, mẹ nghe rồi." Một buổi tối như vậy, nhà sẽ khác. Vì lần đầu tiên trong nhiều ngày, mọi người được nói mà không bị sửa. Được sống mà không bị kiểm tra. Buông kiểm soát xuống, mình được lại cả một gia đình. Tính ra, mình lời to.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư