Anh Ba sửa xe ở đầu hẻm đã mười mấy năm, tay nghề giỏi, khách quen đông. Có người rủ anh mở tiệm lớn hơn, thuê thêm thợ, làm ăn cho ra tấm ra món. Anh cứ chần chừ mãi. Hỏi ra mới biết anh sợ. Anh sợ mở lớn rồi người ta chê làm không bằng tiệm lớn. Sợ khách chê giá cao. Sợ hàng xóm cười: thằng sửa xe mà đòi làm ông chủ.
Cái sợ bị chê cười nó lạ lắm. Nó không ồn ào. Nó ngồi im trong lòng, mỗi lần mình định làm một việc gì mới là nó lại lên tiếng: thôi, đừng, người ta cười cho. Thế là bao nhiêu dự định cứ nằm yên đó, năm này qua năm khác.
Trong kinh Pháp Cú có một câu kệ nói về chuyện này. Câu kệ ví người trí như đá tảng kiên cố, gió nào cũng không lay động được. Khen cũng như gió, chê cũng như gió. Gió thổi qua đá, đá vẫn là đá. Người trí nghe khen không phổng mũi, nghe chê không sụp đổ, vì họ biết giá trị của mình không nằm ở miệng người ta.
Nói bằng lời thường thì là thế này. Miệng đời giống như gió. Hôm nay gió thổi hướng này, mai thổi hướng khác. Cùng một việc, người này khen hay, người kia chê dở. Nếu mình sống theo gió thì hôm nay mình vui, mai mình buồn, cả đời cứ quay theo chiều gió mà không biết mình thật sự muốn gì.
Anh Ba sửa xe giỏi hay không, khách quen của anh biết rõ nhất. Mười mấy năm, xe nào qua tay anh cũng chạy êm, khách quay lại hoài, đó là sự thật. Một câu chê của người chưa từng sửa xe ở chỗ anh không làm cho tay nghề anh kém đi. Một câu khen cũng không làm cho tay nghề anh giỏi thêm. Tay nghề nằm ở đôi tay anh, không nằm ở miệng người ta.
Nhưng bỏ ngoài tai hết mọi lời chê thì có phải là cứng đầu không? Không phải. Người trí không phải là người không nghe ai. Người trí là người biết phân biệt. Lời góp ý thật lòng, chỉ ra chỗ mình sai để mình sửa, thì nghe. Còn lời chê cho vui miệng, lời cười cợt của người không hiểu chuyện, thì để nó trôi qua như gió. Nghe hết, giữ lại cái có ích, buông cái còn lại.
Thực tập chuyện này cũng đơn giản. Mỗi lần nghe một lời khen hay chê, mình dừng lại một nhịp rồi tự hỏi: lời này có đúng không? Có giúp mình làm tốt hơn không? Nếu có thì giữ lại, cảm ơn người nói. Nếu không thì thôi, cho nó đi qua. Đừng để một câu nói của người dưng quyết định cả ngày vui hay buồn của mình.
Anh Ba cuối cùng cũng mở tiệm lớn hơn. Tháng đầu có người chê giá cao, có người nói tiệm mới mà làm ẩu. Anh nghe, chỗ nào đúng thì anh sửa, chỗ nào không đúng thì anh cười rồi làm tiếp. Nửa năm sau, tiệm của anh đông khách hơn trước. Người ta vẫn nói đủ thứ, nhưng anh không còn sợ nữa. Anh bảo: hồi đó tôi sợ người ta cười. Giờ tôi mới biết, người ta cười hay không là chuyện của người ta. Còn tôi làm tốt hay không là chuyện của tôi.
Có một loại chê khó nghe hơn cả chê của người dưng, đó là chê của người thân. Cha mẹ chê con làm ăn không bằng con nhà người ta. Vợ chê chồng vụng về. Chồng chê vợ nấu ăn dở. Những lời chê đó nghe đau vì nó tới từ người mình thương nhất. Nhưng người thân chê cũng có khi vì họ lo, họ muốn mình tốt hơn, chỉ là họ nói không khéo. Nghe lời chê của người thân, mình càng cần dừng lại một nhịp. Hỏi xem sau câu chê đó có phải là lòng thương không. Nếu là lòng thương thì mình sửa, không cần giận. Nếu chỉ là thói quen chê cho quen miệng thì mình nghe rồi cho qua, đừng ôm vào lòng cả ngày.
Khen chê như gió, mình như đá. Đá không phải là chai lì. Đá là vững. Vững vì biết mình là ai, mình làm được gì, mình đang đi về đâu. Ai muốn làm đá thì phải tập đứng yên giữa gió, nghe gió thổi qua mà không chạy theo gió. Tập một lần, rồi một lần nữa. Lâu ngày, tự nhiên mình vững.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư