Anh Tuấn có thói quen lạ. Trong nhóm chat gia đình, cứ vài hôm anh lại nhắc: em dâu nấu ăn mặn quá, anh rể nói nhiều quá, cháu trai học hành lười quá. Anh nói với giọng quan tâm. Nhưng cả nhà nghe riết thành mệt. Bữa cơm sum họp, anh vừa gắp vừa nhận xét. Ai cũng im. Không phải vì anh nói sai hết. Mà vì nghe hoài, người ta chỉ thấy mình đang bị soi.
Kinh xưa dạy một điều rất thẳng: thấy lỗi người thì dễ, thấy lỗi mình mới khó. Lỗi của người ta, mình phanh tìm như người ta lượm thóc trong gạo, cúi xuống nhặt từng hạt, không sót một hạt. Còn lỗi của mình, mình che đậy kỹ như người chơi gian giấu bài, sợ ai thấy. Nghe có buồn cười không? Buồn cười mà đúng. Ai trong chúng ta cũng từng như vậy.
Cái nhìn soi lỗi người có một cái bẫy. Nó làm mình tưởng mình sáng suốt. Mình thấy hết lỗi của thiên hạ, mình tưởng mình là người tỉnh táo nhất nhà. Nhưng thật ra, mắt cứ nhìn ra ngoài thì không còn mắt nào nhìn lại mình. Người suốt ngày chê người khác nấu mặn, có khi chính mình cũng nấu dở mà không biết. Người chê người khác nói nhiều, có khi chính mình nói còn nhiều hơn, chỉ là mình không nghe thấy tiếng mình.
Soi lỗi người còn làm mất tình. Một lời chê có thể đúng, nhưng nói ra không đúng lúc, không đúng cách, nó thành một nhát dao. Người bị chê không nhớ mình sai chỗ nào. Họ chỉ nhớ mình bị chê trước mặt mọi người. Rồi họ im. Rồi họ xa. Gia đình cứ thế mà nguội dần, không phải vì ai làm gì to tát, mà vì những lời soi mói nhỏ gom lại mỗi ngày.
Buông cái nhìn soi lỗi người không có nghĩa là giả mù, thấy sai mà làm ngơ. Nó có nghĩa là trước khi mở miệng, mình dừng lại một nhịp và hỏi mình ba câu. Một là: chuyện này có thật sự cần nói không, hay chỉ là mình muốn chứng tỏ mình đúng? Hai là: mình có từng mắc lỗi giống vậy không? Ba là: nếu mình là người nghe, mình muốn nghe câu này bằng giọng nào?
Ba câu hỏi đó nghe đơn giản, nhưng làm được thì khó. Vì cái tay chỉ ra ngoài bao giờ cũng nhanh hơn cái tay chỉ vào mình. Anh Tuấn thử một tuần. Mỗi lần định nhắn tin chê ai trong nhóm, anh dừng lại, đọc lại tin nhắn của mình, rồi xóa. Có hôm anh xóa tới ba lần. Tới cuối tuần, anh nhắn một tin khác: hôm nay em dâu nấu canh chua ngon. Cả nhóm bỗng rôm rả hẳn lên. Em dâu gửi icon cười. Không ai nói gì to tát. Nhưng không khí nhà khác hẳn.
Nhìn lỗi người bằng con mắt thương thì khác. Vẫn là thấy, nhưng thấy để hiểu, không phải thấy để chê. Em dâu nấu mặn, có thể vì em vừa đi làm về mệt, tay nêm không chuẩn. Anh rể nói nhiều, có thể vì anh cô đơn, cả tuần không ai nghe anh nói. Cháu trai lười học, có thể vì nó sợ, không phải vì nó hư. Khi mình nhìn bằng con mắt thương, lời nói của mình tự nhiên mềm lại. Mà lời mềm thì người ta mới nghe.
Còn lỗi của mình thì sao? Thấy lỗi mình khó, nhưng không phải không làm được. Cách dễ nhất là nghe người khác nói về mình mà đừng vội cãi. Vợ nói mình hay cằn nhằn, thay vì cãi lại, thử im một hôm và xem mình có cằn nhằn thật không. Con nói ba hay quát, thử nhớ lại ba lần gần nhất mình quát con vì chuyện gì. Thường thì mình sẽ giật mình. Giật mình là tốt. Giật mình là bắt đầu thấy.
Buông cái nhìn soi lỗi người, mình được hai thứ. Một là lòng mình nhẹ. Không còn phải mang theo một danh sách lỗi của thiên hạ đi khắp nơi, mệt lắm. Hai là giữ được tình. Người ta ở gần mình thấy dễ thở, người ta mới muốn ở gần. Nhà nào cũng có lỗi. Nhà yên không phải nhà không có lỗi. Là nhà mà người ta biết nhìn lỗi bằng lòng thương, chứ không phải bằng con mắt soi.
Tối nay, trước khi nhận xét ai, thử nhìn lại mình một lần. Chỉ một lần thôi. Biết đâu mình sẽ thấy, thứ mình định chê ở người ta, mình cũng có. Và khi đó, lời chê tự nhiên không còn muốn nói ra nữa. Thay vào đó, mình sẽ nói một câu khác, nhẹ hơn, ấm hơn. Cái nhìn buông xuống, lòng người cũng buông xuống theo.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư