Ngày xưa có câu ca dao kể về người con nghèo nuôi mẹ già: đói lòng ăn đọt chà là, để cơm nuôi mẹ, mẹ già yếu răng. Đói lòng ăn trái ổi non, nhịn cơm nuôi mẹ, cho tròn nghĩa xưa. Câu ca dao ấy kể một chuyện rất thường mà cũng rất lớn: nhà nghèo, cơm không đủ ăn, con nhịn phần mình để mẹ được ăn no. Hiếu không nằm ở mâm cao cỗ đầy. Hiếu nằm ở chỗ nhịn lại một miếng cho mẹ.
Nhiều người nghĩ báo hiếu phải có tiền. Có tiền mới mua thuốc tốt cho cha mẹ, mới xây nhà đẹp cho cha mẹ, mới lo cho cha mẹ đủ đầy. Nghĩ như vậy rồi đợi đến khi giàu mới báo hiếu. Nhưng đợi mãi không giàu, cha mẹ thì già đi, rồi mất. Lúc ấy có tiền cũng không mua lại được thời gian. Người xưa nói: đừng đợi giàu mới báo hiếu. Hiếu bắt đầu từ hôm nay, từ khi còn tay trắng.
Nghèo vẫn hiếu được, vì hiếu không đo bằng tiền. Hiếu đo bằng lòng. Người con nghèo không có tiền mua thuốc bổ thì nấu cho mẹ bát cháo nóng. Không có tiền xây nhà to thì sửa lại mái nhà cho mẹ khỏi dột. Không có tiền thuê người chăm thì tự tay chăm mẹ từng bữa ăn, giấc ngủ. Những việc ấy không tốn tiền, chỉ tốn lòng. Mà lòng thì ai cũng có, chỉ là có chịu đem ra dùng hay không.
Mẹ già yếu răng, ăn cơm cứng không được. Con nghèo không mua được đồ ăn mềm đắt tiền thì nấu cháo, hầm canh cho nhừ, gắp cho mẹ miếng cá đã gỡ xương. Mẹ già yếu chân, đi lại khó khăn. Con nghèo không mua được xe lăn tốt thì dìu mẹ từng bước, kê cho mẹ cái ghế thấp để ngồi cho vững. Cha già đau lưng, ngủ không ngon. Con nghèo không mua được nệm tốt thì phơi cho cha cái chiếu sạch, kê cho cha cái gối êm. Những việc nhỏ ấy, người giàu làm bằng tiền, người nghèo làm bằng tay. Giá trị như nhau.
Có người nghèo mà hay than: "Tôi nghèo quá, báo hiếu sao được?" Than như vậy là chưa hiểu hiếu. Cha mẹ không cần con giàu. Cha mẹ cần con có lòng. Một đứa con nghèo mà mỗi ngày hỏi thăm cha mẹ, mỗi bữa nhường cha mẹ miếng ngon, mỗi khi cha mẹ ốm thì thức trắng đêm chăm sóc, thì cha mẹ nào cũng mát lòng. Một đứa con giàu mà cả năm không về, gọi điện cũng không, thì cha mẹ có tiền cũng buồn. Tiền không thay được lòng. Lòng mới là thứ cha mẹ cần nhất.
Người xưa còn nói: đói lòng ăn trái ổi non, nhịn cơm nuôi mẹ, cho tròn nghĩa xưa. Nhịn cơm nuôi mẹ không phải là hành xác. Là trong lúc thiếu thốn, con vẫn đặt mẹ lên trước mình. Cái đặt lên trước ấy mới là hiếu. Giàu có mà cho cha mẹ thì dễ, vì cho đi vẫn còn thừa. Nghèo khó mà vẫn lo cho cha mẹ thì khó, vì cho đi là mình thiếu. Nhưng chính cái khó ấy mới làm nên chữ hiếu. Hiếu trong lúc đủ đầy là hiếu thường. Hiếu trong lúc thiếu thốn mới là hiếu thật.
Người con nghèo ăn đọt chà là, ăn trái ổi non, mà trong lòng vẫn thấy ngọt. Ngọt vì mẹ được ăn cơm trắng, ngọt vì mẹ được no bụng, ngọt vì mình đã làm tròn phận con. Cái ngọt ấy không phải vị ngọt của thức ăn. Là vị ngọt của lòng hiếu. Người ngoài nhìn vào thấy khổ, mà người trong cuộc thấy vui. Vui vì mình còn cha mẹ để mà lo. Nhiều người muốn lo cho cha mẹ mà cha mẹ đã không còn. Còn cha mẹ để lo, dù nghèo, vẫn là có phước.
Đừng đợi giàu mới báo hiếu. Hôm nay còn nghèo thì báo hiếu bằng cách của người nghèo: bằng đôi tay, bằng thời gian, bằng sự có mặt. Ngày mai giàu lên thì báo hiếu bằng cách của người giàu, cũng không muộn. Nhưng nếu hôm nay không báo hiếu, ngày mai có giàu cũng đã muộn. Cha mẹ không đợi được. Thời gian không đợi được. Cơm hôm nay mẹ ăn được thì cho mẹ ăn hôm nay. Đừng hẹn đến ngày mai. Ngày mai mẹ có còn ăn được nữa không, ai mà biết?
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư