Mỗi năm đến ngày giỗ cha, nhà ông Tư làm rất to. Mổ lợn, mổ gà, mời cả họ hàng, bạn bè. Mâm cỗ đầy ắp. Rượu chè linh đình. Người ta đi ngang qua, ai cũng khen: nhà ông Tư hiếu thảo quá. Giỗ cha làm to thế này, chắc cha ông ấy ở dưới suối vàng cũng vui.
Nhưng có một điều ít ai biết. Lúc cha ông Tư còn sống, ông Tư ít khi về thăm. Cha ốm, ông Tư bảo bận. Cha muốn gặp con, ông Tư hẹn lần hẹn lữa. Đến lúc cha mất, ông Tư mới cuống lên làm giỗ to. Như thể làm giỗ to thì bù được những lần mình vắng mặt.
Trong sách Chủ Nghĩa Dân Tộc Sinh Tồn có một câu nói thẳng: "Những kẻ tống táng giỗ chạp cha mẹ một cách linh đình, thường nghĩ đến danh vọng mình nhiều hơn là nghĩ đến việc báo ơn cha mẹ." Câu này nghe mà giật mình. Làm giỗ to, nhiều khi không phải vì cha mẹ. Mà vì danh vọng của mình. Vì muốn người ta khen mình hiếu thảo. Vì muốn người ta thấy nhà mình giàu có, làm ăn phát đạt.
Báo ơn cha mẹ, nói cho cùng, là chuyện của lúc cha mẹ còn sống. Cha mẹ còn sống, mình lo cho cha mẹ ăn ngon, mặc ấm, sống vui vẻ. Đó mới là báo ơn thật. Cha mẹ mất rồi, mình có làm giỗ to đến mấy, cha mẹ cũng không ăn được. Cha mẹ cũng không nhìn thấy. Giỗ to, suy cho cùng, là làm cho người sống xem, không phải làm cho người đã khuất.
Không phải là giỗ chạp không quan trọng. Giỗ chạp là dịp để con cháu sum họp, nhớ về tổ tiên, nhắc nhau về cội nguồn. Làm giỗ đàng hoàng, ấm cúng, là điều nên làm. Nhưng giỗ đàng hoàng khác với giỗ linh đình. Giỗ đàng hoàng là làm bằng lòng thành. Giỗ linh đình là làm bằng lòng phô trương. Hai thứ ấy, nhìn bề ngoài có khi giống nhau, mà bên trong khác nhau hoàn toàn.
Có những gia đình nghèo, giỗ cha mẹ chỉ có mâm cơm đơn giản. Vài món ăn, nén hương, chén rượu. Nhưng cả nhà ngồi lại với nhau, kể chuyện về cha mẹ ngày xưa, nhắc nhau sống cho tốt. Cái giỗ ấy, tuy nhỏ, mà ấm. Cha mẹ ở dưới suối vàng, nếu có biết, chắc cũng vui. Vì con cháu còn nhớ đến mình, còn thương nhau.
Ngược lại, có những đám giỗ to, mà sau bữa ăn, con cháu cãi nhau vì chuyện chia tiền, chia đất. Anh em từ mặt nhau. Họ hàng xì xào. Cái giỗ ấy, làm to để làm gì? Cha mẹ nhìn thấy con cháu cãi nhau, có vui được không? Chắc chắn là không. Giỗ to mà nhà không yên, thì giỗ ấy không còn ý nghĩa gì nữa.
Báo ơn cha mẹ, còn là sống sao cho cha mẹ được an lòng, cả lúc sống lẫn lúc đã mất. Cha mẹ còn sống, mình chăm sóc. Cha mẹ mất rồi, mình sống tử tế, anh em hòa thuận, giữ nếp nhà. Đó mới là báo ơn thật sự. Cha mẹ nào cũng mong con cái mình hòa thuận. Anh em thương nhau, đó là món quà lớn nhất cho cha mẹ, dù cha mẹ còn sống hay đã mất.
Cho nên, đừng đo lòng hiếu bằng độ to của đám giỗ. Hãy đo bằng cách mình sống với cha mẹ lúc họ còn sống. Đừng đợi cha mẹ mất rồi mới làm to. Hãy làm những việc nhỏ, đều đặn, khi cha mẹ còn ở bên mình. Một bữa cơm ngồi cùng cha mẹ. Một cuộc gọi hỏi thăm. Một lần về thăm nhà. Những việc ấy, tuy nhỏ, mà là báo ơn thật. Còn giỗ to, nếu lòng mình không thành, thì chỉ là phô trương. Người ta khen hôm nay, mai người ta quên. Chỉ có cha mẹ mình, và lòng mình, mới biết mình có thật sự hiếu hay không. Một nén hương thành tâm, một mâm cơm ấm cúng, một nhà anh em hòa thuận, những thứ ấy quý hơn mâm cao cỗ đầy mà lòng người lạnh lẽo.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư