Có người hỏi: muốn tu cho đến nơi đến chốn thì phải bắt đầu từ đâu? Người ta thường nghĩ đến chuyện học kinh, ngồi thiền, giữ giới. Những việc đó đều quan trọng. Nhưng trong bài viết Chữ Hiếu theo quan niệm Phật giáo Nam tông, có một câu kết luận rất mạnh: người nào muốn đạt đến cứu cánh Phật đạo, người ấy phải tuyệt đối hiếu kính cha mẹ.
Câu này nghe qua có vẻ lạ. Phật đạo là con đường giác ngộ, là chuyện cao xa. Còn hiếu kính cha mẹ là chuyện trong nhà, chuyện hằng ngày. Hai việc đó liên quan gì với nhau? Bài viết giải thích bằng một câu chuyện nhỏ mà thấm.
Có một vị Tỷ kheo chuyên đi khất thực để nuôi cha mẹ. Chuyện đến tai Đức Phật. Người ta tưởng Ngài sẽ quở trách, vì người xuất gia thì phải lo tu hành, không nên vướng bận chuyện nhà. Nhưng Đức Phật không những không quở trách mà còn hết lời tán thán hiếu hạnh của vị Tỷ kheo đó. Rồi Ngài kết luận câu nói trên: muốn đạt đến cứu cánh Phật đạo thì phải tuyệt đối hiếu kính cha mẹ.
Vì sao lại như vậy? Vì hiếu kính cha mẹ là bài học đầu tiên về lòng biết ơn. Người không biết ơn cha mẹ, là người không biết ơn những người gần mình nhất, đã cho mình thân này, nuôi mình lớn lên từng ngày. Một người như vậy thì làm sao biết ơn thầy tổ, biết ơn cuộc đời, biết ơn tất cả những gì mình đang có? Lòng biết ơn không thể tự nhiên mà có. Nó phải được tập từ chỗ gần nhất, rồi mới lan ra xa được.
Cũng giống như người học bơi. Không ai vừa xuống nước đã bơi ra biển lớn. Phải tập ở chỗ nước cạn trước. Hiếu kính cha mẹ là chỗ nước cạn đó. Ai làm tốt việc hiếu kính cha mẹ thì mới có nền tảng để làm những việc lớn hơn. Ai chưa làm tốt việc này mà đã vội đi tìm đạo ở đâu xa thì giống như người chưa biết bơi đã nhảy xuống biển sâu.
Trong đời sống, nhiều người nhầm lẫn giữa hiếu và sự vâng lời mù quáng. Hiếu kính cha mẹ không có nghĩa là cha mẹ nói gì cũng nghe, cha mẹ sai cũng làm theo. Hiếu là thương cha mẹ, lo cho cha mẹ, và khi cha mẹ sai thì tìm cách khuyên nhủ nhẹ nhàng. Người con có hiếu là người dám nói với cha mẹ sự thật, nhưng nói bằng lòng thương, không phải bằng sự chống đối.
Cũng có người nghĩ rằng hiếu là phải làm việc lớn: xây nhà to cho cha mẹ, cho cha mẹ thật nhiều tiền. Tiền bạc và nhà cửa là cần thiết, nhưng chưa đủ. Cha mẹ già rồi, điều họ cần nhất không phải là tiền, mà là cảm giác mình vẫn còn có ích, vẫn còn được con cái cần đến. Một người con mỗi ngày gọi điện hỏi thăm, mỗi tuần về ăn cơm với cha mẹ một bữa, đôi khi còn quý hơn nhiều lần số tiền gửi về.
Bài viết cũng nhắc đến tấm gương của Đức Phật và các vị đệ tử lớn. Đại đức Xá Lợi Phất, trước khi Niết bàn, đã chọn căn phòng ngày nào mình chào đời, tìm đủ mọi cách giảng đạo độ mẫu thân quay về quy ngưỡng chánh pháp, và sau đó bà đắc quả Tu đà hoàn. Một đời sống hiếu hạnh trọn vẹn như vậy, người đời khó làm được.
Điều này cho thấy hiếu không phải là việc riêng của người tại gia. Ngay cả bậc xuất gia, bậc đã chứng quả, cũng không quên công ơn cha mẹ. Hiếu không phải là chướng ngại của con đường tu. Hiếu chính là con đường tu.
Có người sẽ hỏi: cha mẹ tôi đã mất rồi, bây giờ hiếu bằng cách nào? Câu trả lời là sống cho đàng hoàng, làm việc thiện, giữ gìn thân tâm trong sạch. Cha mẹ đã khuất không còn nhìn thấy mình nữa, nhưng mình sống tốt thì đó là cách báo hiếu bền nhất. Người con sống tử tế là niềm an ủi lớn nhất cho cha mẹ, dù cha mẹ còn hay đã mất.
Muốn đi tới Phật đạo, trước hết phải hiếu kính cha mẹ. Câu nói này không phải là một khẩu hiệu. Nó là một thứ tự. Thứ tự đó không thể đảo ngược. Ai đi đúng thứ tự thì đường tu mới vững. Ai bỏ qua bước đầu mà nhảy thẳng lên bước cao thì sớm muộn cũng phải quay lại. Vì đạo không ở đâu xa. Đạo bắt đầu từ trong nhà, từ bữa cơm với cha mẹ, từ một câu hỏi thăm mỗi ngày.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư