Chiều tan tầm, đường đông, có người va quệt xe nhau. Một câu chửi thề, một cái lườm nguýt, rồi hai người lao vào cãi nhau giữa đường. Ai cũng nghĩ mình đúng. Ai cũng nghĩ người kia đáng ghét. Nhưng có ai nghĩ rằng, người đang cãi nhau với mình, có khi cũng là một người cha, một người mẹ, đang vội về nhà với con. Có khi cũng là người đang lo cho cha mẹ già ở nhà. Chỉ là lúc đó, ai cũng quên mất.
Hòa thượng Tuyên Hóa dạy trong Ngữ Lục một câu mà nghe qua tưởng như khó tin, nhưng ngẫm kỹ lại thấy rất sâu: những chúng sanh trong hiện tại là cha mẹ mình ở quá khứ, đồng thời cũng là chư Phật trong tương lai. Nếu mình sinh lòng sân hận với chúng sanh thì cũng chính là sinh lòng sân hận cha mẹ, chư Phật và sẽ trở thành kẻ đại bất hiếu vậy. Nghĩa là tất cả mọi người mình gặp trong đời, theo lời dạy này, đều đã từng là cha mẹ của mình trong những đời trước. Và tất cả đều có thể thành Phật trong tương lai. Cho nên giận dữ với người khác, xét cho cùng, cũng là bất hiếu.
Nghe có vẻ xa xôi, nhưng ý thì rất gần. Hiếu không chỉ là chuyện trong nhà mình. Hiếu bắt đầu từ cha mẹ, nhưng không dừng lại ở cha mẹ. Người biết hiếu với cha mẹ thì sẽ biết kính trọng người già nói chung. Người biết thương cha mẹ mình thì sẽ biết thương cha mẹ của người khác. Người biết lắng nghe cha mẹ thì sẽ biết lắng nghe người khác. Hiếu là một cái tâm, một khi đã mở ra, nó sẽ lan ra ngoài cửa nhà, đến với thầy bạn, đến với người già, đến với mọi người xung quanh.
Ngài còn dạy: phép tắc ở đời là mình phải biết nguồn biết cội; nên chu toàn lễ táng cho cha mẹ và ông bà, một mực hiếu thảo với cha mẹ, cung kính với sư trưởng. Đó là lý tất nhiên của trời đất vậy. Hiếu thảo với cha mẹ và cung kính với thầy, với người lớn tuổi, là hai việc đi cùng nhau, không tách ra được. Người nào hiếu với cha mẹ mà hỗn với thầy, hỗn với người già, thì cái hiếu đó chưa trọn. Ngược lại, người nào kính trọng thầy, kính trọng người già, thì trong lòng người đó đã có sẵn hạt giống của hiếu.
Thử nghĩ mà xem. Một người con rất hiếu với cha mẹ mình, nhưng ra đường thì chửi bới người già, chen lấn người tàn tật, xem thường người lao công, thì cha mẹ của người đó có vui không. Cha mẹ nào cũng muốn con mình sống tử tế với mọi người. Cha mẹ dạy con hiếu, không phải chỉ để con hiếu với mình, mà để con thành người tử tế. Con đối xử tệ với người khác, thì dù có đối xử tốt với cha mẹ, cái tốt đó cũng chưa trọn vẹn. Vì cha mẹ sẽ buồn khi thấy con mình sống không phải với đời.
Hiếu rộng ra còn có nghĩa là biết ơn những người đã nuôi dưỡng mình, dù không phải cha mẹ ruột. Người thầy dạy mình chữ, người hàng xóm giúp mình lúc khó khăn, người bạn cưu mang mình lúc hoạn nạn, tất cả đều là ân nhân. Sống mà chỉ nhớ ơn cha mẹ, quên ơn những người khác, thì lòng biết ơn đó còn hẹp. Mở rộng lòng biết ơn ra, đến với thầy bạn, đến với mọi người đã giúp mình, thì cái tâm hiếu mới thật sự lớn lên.
Cũng có người hỏi: vậy thì hiếu với tất cả mọi người, có phải là hiếu với không ai cả không. Không phải vậy. Hiếu bắt đầu từ cha mẹ, đó là gốc. Gốc vững thì cành lá mới sum suê. Người nào không hiếu với cha mẹ mà nói mình thương tất cả mọi người, thì lời nói đó trống rỗng. Nhưng người nào chỉ hiếu với cha mẹ mà xem thường mọi người khác, thì cái hiếu đó còn hẹp. Hiếu đúng nghĩa là: thương cha mẹ nhất, rồi từ đó mà thương ra ngoài. Như nước đổ vào gốc cây, rồi lan ra cành lá.
Chiều tan tầm, đường đông, ai cũng vội. Nếu lúc đó mình nhớ rằng người đi bên cạnh mình cũng là một người con, cũng có cha mẹ đang chờ ở nhà, có khi mình sẽ bớt giận, bớt chen lấn, bớt buông lời nặng nề. Một cái nhường đường, một lời xin lỗi, một nụ cười, những việc nhỏ đó cũng là hiếu. Vì làm như vậy, mình đang đối xử với cha mẹ của người khác, như mình muốn người khác đối xử với cha mẹ mình. Hiếu bắt đầu trong nhà, nhưng không dừng lại ở cửa nhà. Nó đi theo mình ra đường, vào công ty, đến với mọi người mình gặp. Và khi đó, hiếu mới thật sự là tâm Phật, như kinh đã dạy.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư