Bà cụ năm nay đã tám mươi. Tay bà run, mắt bà mờ. Vậy mà sáng nào bà cũng dậy nấu cơm. Con gái bà về thăm, thấy mẹ lụi cụi trong bếp thì xót. Chị bảo: "Mẹ nghỉ đi, để con nấu cho." Bà lắc đầu: "Mẹ nấu được. Mẹ nấu cho con ăn, mẹ mới vui." Con gái giành lấy cái nồi. Bà đứng bên, nhìn con gái nấu, im lặng. Bữa cơm hôm đó, bà ăn rất ít.
Nhiều người con nghĩ hiếu là làm thay cha mẹ mọi việc. Nấu cơm thay mẹ. Giặt giũ thay bố. Dọn dẹp thay ông bà. Họ nghĩ càng làm nhiều, càng là hiếu. Nhưng họ quên mất một điều: người già không chỉ muốn được giúp. Người già còn muốn được giúp lại. Được cho đi là một niềm vui. Được chăm sóc con cái là một niềm hạnh phúc. Lấy đi cơ hội cho đi của cha mẹ, chẳng khác gì lấy đi một phần ý nghĩa sống của họ.
Trong sách Con đường của Chúng ta, có một đoạn viết về công ơn cha mẹ. Theo lời Phật, ngay cả việc đặt cha mẹ lên vai mình suốt một trăm năm cũng không thể nào đền đáp hết công ơn sinh thành. Câu nói đó nghe qua tưởng như đang nói về sự hy sinh của con cái. Nhưng thực ra, nó đang nói về sự lớn lao của tình cha mẹ. Công ơn đó lớn đến mức không gì đền đáp nổi. Và chính vì lớn như vậy, nên cha mẹ cũng không mong con đền đáp bằng cách tước đi mọi việc của họ.
Kinh Thiện Sinh cũng dạy về bổn phận hai chiều. Con cái có năm điều phụng dưỡng cha mẹ. Nhưng cha mẹ cũng có năm điều chăm sóc con. Một là thương yêu con cái. Hai là cung cấp vật thực đầy đủ cho con. Ba là đừng để con gánh nợ. Bốn là dựng vợ gả chồng cho con. Năm là đem hết của cải giao phó cho con. Năm điều đó cho thấy cha mẹ không chỉ là người nhận. Cha mẹ là người cho. Và việc cho đi đó là bản chất của tình cha mẹ. Dù con đã lớn, dù cha mẹ đã già, tình thương đó vẫn muốn được cho đi.
Cho nên, hiếu không phải là cấm cha mẹ làm việc. Hiếu là để cha mẹ làm những việc mà họ còn làm được, trong khả năng của họ. Mẹ muốn nấu cơm thì để mẹ nấu một món. Bố muốn sửa cái quạt thì để bố sửa, con đứng bên phụ. Ông bà muốn cho cháu một món quà nhỏ thì để ông bà cho, đừng chê quà ít. Mỗi lần cha mẹ được cho đi, là một lần cha mẹ cảm thấy mình còn có ích.
Có người con sợ cha mẹ mệt, nên giành hết việc. Có người con sợ cha mẹ làm hỏng việc, nên không cho cha mẹ động tay. Cả hai đều xuất phát từ thương yêu. Nhưng thương yêu đó nếu không khéo, sẽ biến cha mẹ thành người thừa trong chính ngôi nhà của mình. Người già ngồi không, nhìn con cháu làm mọi việc, sẽ thấy mình vô dụng. Và cảm giác vô dụng là một trong những nỗi buồn lớn nhất của tuổi già.
Cách hay nhất là làm cùng, không phải làm thay. Nấu cơm cùng mẹ. Mẹ nêm nếm, con rửa rau. Dọn nhà cùng bố. Bố lau bàn, con quét nhà. Gói bánh cùng ông bà. Ông bà gói, cháu buộc lạt. Làm cùng nhau vừa nhẹ việc, vừa vui nhà. Và quan trọng nhất, cha mẹ vẫn thấy mình là một phần của gia đình, không phải là người ngoài cuộc.
Cũng đừng quên rằng cha mẹ giúp con không chỉ bằng việc nhà. Cha mẹ giúp con bằng kinh nghiệm. Bằng lời khuyên. Bằng sự yên lòng khi con biết có cha mẹ ở đó. Một câu nói của mẹ có thể giúp con vượt qua một ngày khó khăn. Một cái gật đầu của bố có thể giúp con vững tin hơn. Những điều đó không đo được bằng việc nhà. Nhưng chúng là những món quà lớn nhất mà cha mẹ còn có thể cho con.
Hiếu là nhận lấy những món quà đó với lòng biết ơn. Là để mẹ nấu cho mình một bữa cơm, rồi ăn ngon lành. Là để bố sửa cho mình một cái quạt, rồi khen bố sửa khéo. Là để cha mẹ còn được làm cha mẹ, chứ không chỉ là người được chăm sóc. Vì làm cha mẹ là niềm vui lớn nhất của đời họ. Và niềm vui đó, con không nên lấy đi, dù với bất cứ lý do tốt đẹp nào.
Bữa cơm hôm sau, con gái không giành nồi nữa. Chị ngồi bên, rửa rau, để mẹ nấu. Mẹ nấu, miệng cười. Bữa cơm hôm đó, bà ăn nhiều hơn hẳn. Vì bà không chỉ ăn cơm. Bà ăn cả niềm vui được nấu cơm cho con mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư