"Mẹ đừng làm thế nữa. Con đã nói bao nhiêu lần rồi." Câu nói vừa buông ra, mẹ im bặt. Bà không cãi, chỉ lẳng lặng đi vào trong. Con đứng đó, trong lòng vừa bực vừa thương. Bực vì mẹ cứ làm sai, thương vì thấy mắt mẹ buồn. Mình nói đúng mà. Sao nói đúng lại làm mẹ buồn?
Nhiều người con rơi vào cảnh này. Càng thương cha mẹ, càng lo cho cha mẹ, càng nói như ra lệnh. "Cha phải uống thuốc đúng giờ." "Mẹ không được đi chợ một mình." "Cha đừng có tiếc tiền nữa." Mỗi câu đều đúng, đều vì thương. Nhưng cách nói thì như cấp trên nói với cấp dưới. Cha mẹ nghe mà thấy mình như đứa trẻ bị quản. Lâu dần, cha mẹ không dám nói thật với con nữa. Đau cũng giấu. Buồn cũng giấu. Sợ nói ra lại bị mắng.
Cha mẹ già rồi, cái họ sợ không phải là bệnh. Cái họ sợ là mất quyền làm chủ đời mình. Cả đời họ làm chủ gia đình, quyết định mọi việc. Giờ già yếu, con cái quyết thay hết, họ thấy mình thừa. Một câu nói ra lệnh, dù đúng, cũng nhắc họ rằng họ đã không còn tự lo được nữa. Cái tủi đó, người trẻ khó mà hiểu hết.
Nói với cha mẹ già mà không ra lệnh, không có nghĩa là chiều theo mọi thứ. Cha mẹ sai thì vẫn phải nói. Nhưng nói khác đi một chút. Thay vì "Mẹ không được ăn mặn", hãy nói: "Mẹ ơi, bác sĩ dặn ăn nhạt thì tim mẹ khỏe hơn, con nấu nhạt cho mẹ nhé." Thay vì "Cha đừng đi chợ nữa", hãy nói: "Cha ơi, mai con chở cha đi chợ, cha chọn đồ, con xách đồ cho." Cùng một ý, nhưng một bên là lệnh, một bên là lời mời. Lệnh làm người ta khép lại. Lời mời làm người ta mở ra.
Trong kinh Trường A-hàm, Phật dạy người con báo hiếu bằng bốn việc, trong đó có Ái ngữ, tức là nói lời dịu dàng, lời làm cho người nghe an vui. Kinh A-hàm cũng dạy người hiếu kính cha mẹ là người biết tu hạnh Bố thí. Bố thí không chỉ là cho tiền. Một nụ cười, một cử chỉ cung kính, một câu nói ôn hòa cũng là bố thí. Nói với cha mẹ bằng giọng dịu dàng, đó là bố thí cho cha mẹ sự an vui. Mà bố thí như vậy thì không tốn một đồng nào, chỉ tốn một chút kiên nhẫn.
Kiên nhẫn là cái khó nhất. Vì cha mẹ già hay quên, hay lặp lại. Mình nói một lần, cha mẹ quên. Nói lần hai, lần ba, giọng mình bắt đầu gắt. Nhưng thử nghĩ lại: hồi mình còn nhỏ, cha mẹ dạy mình nói, dạy mình đi, dạy mình cầm đũa, họ đã kiên nhẫn biết bao nhiêu lần. Mình ngã thì họ đỡ. Mình nói sai thì họ sửa, không một tiếng gắt. Giờ đến lượt mình, sao mình lại không kiên nhẫn được với cha mẹ?
Có một cách nói rất hay, đó là nói như hỏi ý kiến. "Cha thấy uống thuốc buổi sáng hay buổi tối thì tiện hơn?" "Mẹ muốn ăn canh chua hay canh rau?" Hỏi như vậy, cha mẹ vẫn được quyết. Mà quyết trong khuôn khổ an toàn mình đã chuẩn bị sẵn. Cha mẹ vui vì còn được làm chủ. Con yên vì cha mẹ vẫn khỏe. Cả hai đều thắng.
Cũng đừng quên nói lời cảm ơn với cha mẹ. "Cảm ơn cha đã trông nhà giúp con." "Cảm ơn mẹ đã nấu cơm cho con." Người già nghe lời cảm ơn thì thấy mình còn có ích. Mà người thấy mình còn có ích thì sống vui, sống khỏe. Lời cảm ơn rẻ lắm, nhưng với cha mẹ già, nó quý như vàng.
Học nói với cha mẹ mà không ra lệnh, thực ra là học lại cách làm con. Làm con không phải là làm chủ cha mẹ. Làm con là đi bên cạnh cha mẹ, đỡ cha mẹ một tay khi cha mẹ yếu, nhưng vẫn để cha mẹ bước bằng đôi chân của mình. Nói dịu dàng một chút, chậm lại một chút, hỏi ý cha mẹ một chút. Chỉ vậy thôi mà nhà yên, lòng người cũng yên.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư