🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiếu đạo – gia đình

Nhìn nét mặt cha mẹ già: hiếu ở chỗ để ý điều cha mẹ không nói

Hiếu đạo – gia đình · 8 phút đọc

Bà Năm dạo này lạ lắm. Cơm vẫn ăn, thuốc vẫn uống, con hỏi "mẹ có khỏe không" thì bà vẫn đáp "khỏe, mẹ ổn mà". Nhưng con gái bà để ý thấy mẹ ăn ít đi, ngủ không sâu, có đêm bà dậy ngồi ngoài hiên một mình. Hỏi mẹ buồn chuyện gì, bà chỉ cười: "Có gì đâu, già rồi ngủ ít thôi." Mãi đến khi con gái kiên trì hỏi han nhiều lần, bà mới nói: bà nhớ ông, bà sợ mình lẫn, bà sợ làm phiền con. Những điều ấy bà không nói ra, mà chỉ hiện trên nét mặt, trong bữa ăn ít đi, trong giấc ngủ chập chờn.

Cha mẹ già thường giấu nỗi lòng. Các cụ không nói mình buồn, không nói mình sợ, không nói mình đau, vì sợ con lo, sợ con tốn tiền, sợ con phải nghỉ làm về chăm mình. Các cụ nói "tao ổn mà" nhiều lắm, nhưng "ổn" của các cụ có khi chỉ là ổn cho con yên lòng, chứ không phải ổn thật. Người con nào chỉ nghe lời nói của cha mẹ thì sẽ tưởng cha mẹ vẫn khỏe. Người con nào nhìn nét mặt cha mẹ thì mới biết cha mẹ đang giấu điều gì.

Trong đạo Bụt có pháp môn ái ngữ và lắng nghe. Sách Đạo Bụt Nguyên Chất dạy phải áp dụng ái ngữ và lắng nghe để giúp người kia điều chỉnh những tri giác sai lầm, để họ hết bị khổ đau. Lắng nghe ở đây không chỉ là nghe lời nói, mà còn là nghe cả những điều không nói ra. Cha mẹ nói "mẹ ổn mà" nhưng mắt thì buồn, đó là điều không nói ra. Cha nói "cha khỏe" nhưng tay thì run, đó là điều không nói ra. Lắng nghe thật sự là để ý cả nét mặt, giọng nói, giấc ngủ và bữa ăn của cha mẹ, để biết khi nào cha mẹ cần mình.

Sách Muôn Kiếp Nhân Sinh có nhắc bốn điều làm nên tình người: bố thí, ái ngữ, lợi hành và đồng sự. Bố thí là cho đi, lợi hành là làm điều có ích cho người, đồng sự là cùng làm cùng sống với người. Còn ái ngữ là nói lời thương yêu. Nhưng để nói được lời thương yêu đúng lúc, ta phải lắng nghe được nỗi lòng của cha mẹ trước. Cha mẹ buồn mà ta không biết thì làm sao nói lời an ủi. Cha mẹ sợ mà ta không hay thì làm sao nói lời trấn an. Hiếu bắt đầu từ chỗ để ý, rồi mới đến chỗ nói lời thương yêu và làm việc giúp đỡ.

Vậy để ý cha mẹ thì để ý những gì? Thứ nhất là nét mặt. Người già vui hay buồn hiện rõ trên mặt: mắt có sáng không, nụ cười có tươi không, có hay thở dài không. Thứ hai là bữa ăn. Cha mẹ ăn ít đi, ăn chậm lại, bỏ món mình thích, đó là dấu hiệu cần để ý. Thứ ba là giấc ngủ. Cha mẹ ngủ ít, hay thức dậy giữa đêm, hay mệt mỏi ban ngày, đó cũng là dấu hiệu. Thứ tư là thói quen. Cha mẹ bỗng dưng không thích ra ngoài, không thích gặp bạn bè, không thích làm việc mình từng thích, đó là lúc cần hỏi han.

Để ý rồi thì làm gì? Đừng hỏi dồn dập "mẹ sao vậy, mẹ buồn gì, mẹ nói đi". Người già bị hỏi dồn thì sẽ khép lại, không nói nữa. Hãy hỏi nhẹ nhàng, hỏi vào lúc thích hợp: lúc ngồi uống trà cùng nhau, lúc đi dạo cùng nhau, lúc ăn cơm cùng nhau. Hỏi bằng lời thương yêu: "Dạo này con thấy mẹ ăn ít, mẹ có mệt không?" "Cha ngủ có ngon không, đêm qua con nghe cha ho." Những câu hỏi như vậy làm cha mẹ thấy mình được quan tâm, chứ không phải bị tra hỏi.

Có khi cha mẹ không nói, nhưng lại cần con ở bên. Người già buồn thì không cần lời khuyên dài dòng, chỉ cần có người ngồi cùng. Ngồi cùng cha xem ti vi, ngồi cùng mẹ uống trà, đi dạo cùng cha một vòng, những việc ấy đơn giản mà hiệu quả. Có mặt bên cha mẹ là cách nói "con ở đây, cha mẹ đừng lo" mà không cần nói thành lời. Nhiều khi cha mẹ chỉ cần biết con vẫn để ý đến mình, là đủ yên lòng rồi.

Cũng cần nói một điều: để ý cha mẹ không có nghĩa là theo dõi cha mẹ từng li từng tí, làm cha mẹ thấy mất tự do. Người già vẫn cần không gian riêng, vẫn cần được tôn trọng. Để ý là để ý bằng thương yêu, không phải để ý bằng kiểm soát. Hỏi han thì hỏi nhẹ nhàng, chăm sóc thì chăm sóc vừa phải, đừng làm cha mẹ thấy mình như người bệnh nằm một chỗ. Cha mẹ vẫn là cha mẹ, vẫn muốn được tôn trọng như một người lớn, chứ không phải một đứa trẻ cần canh chừng.

Hiếu ở chỗ để ý là một thứ hiếu lặng lẽ, không ồn ào, không phô trương. Không ai khen ta vì ta để ý thấy mẹ ăn ít đi. Không ai biết ta đã thức đêm vì nghe cha ho. Nhưng chính những điều lặng lẽ ấy giữ cho cha mẹ được an toàn. Nhiều bệnh phát hiện sớm là nhờ con cái để ý. Nhiều nỗi buồn vơi đi là nhờ con cái hỏi han đúng lúc. Cha mẹ già không cần con cái làm điều gì lớn lao, chỉ cần con cái để ý thấy mình.

Hôm nay về nhà, thử nhìn kỹ nét mặt cha mẹ một lần. Mẹ có gầy đi không, cha có mệt không, bữa cơm có ít đi không, giấc ngủ có chập chờn không. Nếu thấy điều gì khác lạ, đừng bỏ qua. Hãy hỏi một câu nhẹ nhàng, ngồi lại với cha mẹ một lúc. Cha mẹ nói "tao ổn mà" thì đừng vội tin ngay, hãy nhìn kỹ thêm một lần nữa. Vì có những điều cha mẹ không nói ra, mà chỉ người con để ý mới thấy được.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Đạo Bụt Nguyên Chất (Thích Nhất Hạnh) — trang 105 (ái ngữ và lắng nghe)
• Muôn Kiếp Nhân Sinh — trang 253 (bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự)
• Đạo Bụt Nguyên Chất (Thích Nhất Hạnh) — trang 79 (thực tập chánh ngữ, ái ngữ)
Bài liên quanChăm cha mẹ lúc tuổi già: hiếu ở việc nhỏ mỗi ngàyRằm tháng Bảy: báo hiếu không đợi Vu LanLàm dâu, làm rể: hiếu bắt đầu từ chỗ khó nói nhất