Bố anh Kiên năm nay bảy mươi lăm tuổi. Ông hay kể chuyện ngày xưa. Chuyện đi bộ đội. Chuyện đói năm đói tháng. Chuyện cái xe đạp đầu tiên trong làng. Chuyện mẹ anh ngày trẻ nấu cơm bằng bếp củi. Ông kể đi kể lại. Lần thứ mười. Lần thứ hai mươi. Anh Kiên nghe đến thuộc lòng. Mỗi lần bố bắt đầu: "Ngày xưa bố..." là anh lại cầm điện thoại lên, vừa nghe vừa lướt. Có lúc anh nói: "Bố kể rồi, con nghe rồi." Ông im lặng. Rồi lát sau, ông lại kể. Kể cho ai nghe cũng được. Kể cho cháu nghe. Kể cho khách nghe. Kể một mình cũng được.
Người già hay kể chuyện ngày xưa. Không phải vì họ quên mình đã kể. Mà vì chuyện ngày xưa là một phần của họ. Là tuổi trẻ của họ. Là những ngày họ còn khỏe, còn mạnh, còn có ích. Kể lại, là sống lại một chút. Là nhắc mình rằng mình đã từng sống một đời đáng nhớ. Người trẻ nghe mãi thành chán. Nhưng người già kể mãi không chán. Vì mỗi lần kể, họ lại được là chính mình ngày xưa.
Có người con nghĩ: bố kể hoài, nghe mệt. Nhưng thử nghĩ ngược lại. Một ngày nào đó, bố không còn kể nữa. Nhà im lặng. Không còn ai kể chuyện ngày xưa. Không còn ai nhắc tên những người đã khuất. Không còn ai kể về cái làng cũ, con đường cũ, món ăn cũ. Lúc đó, mình có muốn nghe cũng không còn ai để nghe. Nhiều người chỉ nhận ra điều này khi đã muộn. Khi cha mẹ không còn nữa, họ mới tiếc. Tiếc là mình đã không nghe kỹ hơn. Tiếc là mình đã không hỏi thêm. Tiếc là mình đã để cha mẹ kể chuyện một mình.
Trong sách Dịch Kinh Đại Toàn Tập có một câu dạy về đạo làm con. Rằng phải biết kính trọng cha mẹ, và phải biết nghe lời cha mẹ. Trên đời này, chỉ có tình của cha mẹ đối với con cái là chân thật hơn cả. Câu đó nói về nghe lời. Nhưng nghe lời, trước hết là nghe. Nghe cho hết câu. Nghe cho trọn ý. Không phải nghe một nửa rồi ngắt lời. Không phải nghe mà mắt nhìn chỗ khác. Nghe cha mẹ nói, là một cách kính trọng. Vì người ta chỉ kể chuyện cho người mà mình tin là đang nghe.
Hiếu là ngồi nghe hết câu. Nghĩa là sao? Nghĩa là khi cha mẹ kể chuyện, mình ngồi xuống. Đặt điện thoại xuống. Nhìn vào mắt cha mẹ. Nghe từ đầu đến cuối. Dù câu chuyện đó mình đã nghe mười lần. Nghe lần thứ mười một, có thể mình sẽ nghe ra một điều mới. Vì mỗi lần kể, cha mẹ kể khác đi một chút. Thêm một chi tiết. Thêm một cái tên. Thêm một cảm xúc. Những chi tiết nhỏ đó, là ký ức của cả một gia đình. Nghe hết, mình mới giữ được ký ức đó.
Ngồi nghe hết câu, cũng là cách để cha mẹ biết mình còn quan trọng. Người già sợ nhất là cảm thấy mình thừa. Sợ con cái không cần mình nữa. Sợ mình nói mà không ai nghe. Sợ mình sống mà như không sống. Khi con ngồi nghe hết một câu chuyện, cha mẹ thấy mình còn có ích. Thấy lời nói của mình còn có người nhận. Thấy mình vẫn là một phần của gia đình. Cảm giác đó, với người già, quý hơn thuốc bổ.
Có người hỏi: nghe hoài một câu chuyện thì được gì? Được nhiều lắm. Được biết bố mình ngày trẻ đã sống ra sao. Được biết mẹ mình đã vất vả thế nào để nuôi mình. Được biết gia đình mình từ đâu mà có. Được biết những người thân đã khuất từng là ai. Những điều đó, không sách nào viết. Chỉ có cha mẹ kể mới biết. Nghe cha mẹ kể, là nghe lịch sử của chính gia đình mình. Mà lịch sử đó, một khi mất đi, không tìm lại được.
Nghe hết câu, cũng đừng chỉ nghe. Hãy hỏi thêm. Hỏi: "Rồi sau đó thì sao bố?" "Lúc đó mẹ bao nhiêu tuổi?" "Người bạn đó của bố giờ ở đâu?" Hỏi như vậy, cha mẹ sẽ kể thêm. Kể thêm, sẽ nhớ thêm. Nhớ thêm, sẽ vui thêm. Người già được hỏi, là người già được quan tâm. Được quan tâm, họ sống vui hơn, khỏe hơn. Có khi chỉ cần một câu hỏi, mà cả buổi chiều của họ sáng lên.
Anh Kiên, sau nhiều lần ngắt lời bố, đã làm khác đi. Một buổi chiều, bố anh lại bắt đầu kể chuyện cái xe đạp đầu tiên trong làng. Anh đặt điện thoại xuống. Anh ngồi nghe hết. Anh hỏi: "Bố mua xe ở đâu? Bố đạp xe đi đâu đầu tiên?" Bố anh kể thêm nửa giờ nữa. Kể xong, ông cười. Ông nói: "Lâu rồi mới có người nghe bố kể hết." Anh Kiên nghe câu đó, thấy lòng mình chùng xuống. Hóa ra bấy lâu nay, bố anh vẫn luôn muốn có người nghe. Mà anh thì luôn bận. Bận với điện thoại. Bận với công việc. Bận với những thứ không quan trọng bằng một buổi chiều ngồi nghe bố kể chuyện.
Cha mẹ kể chuyện ngày xưa, không phải để làm phiền con. Mà để được gần con. Để được con nhìn thấy. Để được con nhớ rằng mình đã từng trẻ, từng khỏe, từng sống một đời đáng kể. Ngồi nghe hết câu, là một việc nhỏ. Nhưng với cha mẹ, nó lớn lắm. Lớn như cả một đời người muốn được lắng nghe. Hôm nay, khi cha mẹ còn kể, hãy ngồi nghe. Nghe hết câu. Nghe cho trọn. Vì sẽ có một ngày, mình muốn nghe, mà không còn ai kể nữa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư