Đứa cháu tám tuổi không biết ông nội từng đi bộ mười cây số để đi học. Nó không biết bà ngoại từng nhịn ăn để nuôi mẹ nó. Nó chỉ biết đòi đồ chơi mới. Không được, nó khóc. Nó khóc, mẹ nó dỗ bằng một món đồ chơi khác. Cứ thế, nó lớn lên mà không biết ơn là gì.
Người xưa dạy, nuôi không dạy, lỗi của cha. Câu này nghe nặng. Nhưng nghĩ kỹ thì đúng. Cha mẹ sinh con ra, cho con ăn học, đó mới là một nửa. Nửa còn lại là dạy con biết ơn, biết hiếu. Không dạy, con lớn lên, chỉ biết nhận, không biết cho. Chỉ biết đòi, không biết ơn. Đến lúc cha mẹ già, con không biết phải làm gì. Không phải con ác. Mà vì từ nhỏ, không ai dạy con.
Trong sách xưa có đoạn nói về trẻ con ngày nay. Từ thuở nhỏ được nuông chiều thương yêu, khi trưởng thành thì tự nhiên thành người bất hiếu. Là ai tạo thành? Cha mẹ đem tất cả thứ tốt nhất đều cho nó. Nó quen được cho. Nó tưởng đó là lẽ đương nhiên. Đến lúc không được cho nữa, nó giận. Giận cha mẹ. Giận đời. Nó không biết rằng, thứ tốt nhất cha mẹ cho nó, không phải là đồ chơi, là quần áo. Mà là tình thương. Tình thương thì không nhìn thấy. Phải dạy, con mới thấy.
Dạy con hiếu thảo, không phải là bắt con học thuộc lòng những câu đạo đức. Trẻ con không học bằng lời. Trẻ con học bằng mắt. Nó nhìn cha mẹ làm gì, nó làm theo. Cha mẹ đối xử với ông bà thế nào, con sẽ đối xử với cha mẹ thế ấy. Muốn con hiếu thảo, trước hết mình phải hiếu thảo. Mình gọi điện hỏi thăm ông bà mỗi tuần, con sẽ thấy. Mình về thăm ông bà, đưa con theo, con sẽ thấy. Mình bưng bát cơm cho ông bà, con sẽ thấy. Thấy nhiều, con sẽ làm theo. Không cần dạy bằng lời.
Kể cho con nghe chuyện ông bà, là một cách dạy hiếu rất hay. Kể ông nội ngày xưa nghèo thế nào. Kể bà ngoại ngày xưa khổ thế nào. Kể mẹ ngày xưa đi học ra sao. Kể bằng giọng kể chuyện, không phải giọng dạy đời. Trẻ con thích nghe chuyện. Nghe chuyện ông bà, nó sẽ hiểu cha mẹ từ đâu mà có. Hiểu rồi, nó sẽ thương. Thương rồi, nó sẽ hiếu. Hiếu bắt đầu từ hiểu. Không hiểu, không thương được.
Có một người cha kể, mỗi tối, anh kể cho con nghe một chuyện về ông nội. Chuyện ông nội đi bộ đi học. Chuyện ông nội nhịn đói cho con ăn. Chuyện ông nội ốm mà vẫn đi làm. Con nghe, hỏi nhiều lắm. Hỏi ông nội có đau không. Hỏi ông nội có buồn không. Một hôm, con tự đi lấy nước cho ông nội. Không ai bảo. Nó tự làm. Anh nói, đó là ngày anh thấy mình dạy con thành công nhất. Không phải vì con làm được việc lớn. Mà vì con tự biết thương ông.
Cho con tham gia chăm sóc ông bà, cũng là dạy hiếu. Đừng sợ con làm vướng. Đừng sợ con làm đổ nước. Cho con bưng ly nước cho bà. Cho con đấm lưng cho ông. Cho con ngồi nghe ông kể chuyện. Những việc nhỏ đó, con làm được. Làm được, con thấy mình có ích. Thấy mình có ích, con sẽ thích làm. Thích làm, thành thói quen. Thói quen, thành nết. Hiếu học bằng tay, không học bằng lời. Tay làm rồi, lòng mới nhớ.
Có một sai lầm rất phổ biến. Cha mẹ muốn con hiếu thảo, nhưng lại nuông chiều con quá mức. Con muốn gì được nấy. Con không phải làm gì. Cơm bưng nước rót. Đến lúc lớn, con không biết làm gì cho ai. Không phải con không muốn. Mà vì con không biết. Từ nhỏ, không ai cho con cơ hội làm. Muốn con biết cho đi, phải cho con cơ hội cho đi. Cho con chia kẹo với em. Cho con nhường đồ chơi cho bạn. Cho con giúp mẹ việc nhà. Nhỏ thôi, nhưng là bước đầu của hiếu.
Dạy con hiếu thảo, cũng đừng quên dạy con biết ơn cha mẹ. Biết ơn không phải là nói câu cảm ơn cho có. Biết ơn là hiểu cha mẹ đã vất vả thế nào. Hiểu rồi, con sẽ không đòi hỏi vô lý. Hiểu rồi, con sẽ biết tiết kiệm. Hiểu rồi, con sẽ không so sánh nhà mình với nhà người ta. Hiểu, bắt đầu từ những câu chuyện. Kể cho con nghe, để con hiểu. Hiểu, để con thương. Thương, để con hiếu.
Ông bà là kho ký ức của cả nhà. Ký ức đó, không kể lại, sẽ mất. Mất rồi, con cháu không biết mình từ đâu mà có. Kể cho con nghe chuyện ông bà, không chỉ là dạy hiếu. Mà là giữ lại gốc rễ của gia đình. Gốc còn, cây còn. Gốc mất, cây cũng mất. Tối nay, hãy kể cho con nghe một chuyện về ông bà. Một chuyện thôi. Kể bằng giọng ấm. Con sẽ nhớ. Nhớ, để sau này kể lại cho con của nó.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư