🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Kinh Quán Niệm Hơi Thở — thở vào biết thở vào, thở ra biết thở ra

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Có một buổi chiều, một chị nhân viên văn phòng ngồi trong xe, kẹt xe giữa đường, lòng như lửa đốt. Chị thở gấp, tim đập nhanh, tay run. Chị chợt nhớ lời một người bạn: thở vào, biết mình đang thở vào. Thở ra, biết mình đang thở ra. Chị thử. Hít vào, đếm một. Thở ra, đếm hai. Mười hơi thở sau, tim chị chậm lại. Kẹt xe vẫn kẹt. Nhưng lòng chị đã khác. Câu nói đơn giản ấy, chính là cốt lõi của một bài kinh lớn: Kinh Quán Niệm Hơi Thở, còn gọi là Kinh Nhập Tức Xuất Tức Niệm.

Kinh này dạy mười sáu phép quán hơi thở. Nghe thì nhiều. Nhưng bắt đầu thì chỉ có một: thở vào thì biết thở vào, thở ra thì biết thở ra. Biết, không phải là nghĩ. Biết là cảm nhận trực tiếp. Hơi thở đi vào mũi, mình biết. Hơi thở đi ra, mình biết. Không cần đếm. Không cần cố. Chỉ cần biết. Một hơi thở mà mình biết rõ, quý hơn một giờ ngồi thiền mà tâm cứ chạy lung tung.

Mười sáu phép quán chia làm bốn nhóm. Nhóm thứ nhất là quán thân. Thở vào dài, biết thở vào dài. Thở vào ngắn, biết thở vào ngắn. Cảm giác toàn thân, rồi làm cho thân an tịnh. Nghĩa là sao? Khi mình thở gấp, thân mình căng. Khi mình thở chậm, thân mình mềm. Hơi thở là sợi dây nối tâm với thân. Tâm loạn thì thở loạn. Thở chậm lại, tâm cũng chậm lại. Cho nên người xưa nói: muốn an tâm, trước hết an hơi thở.

Nhóm thứ hai là quán thọ. Thọ là cảm giác: vui, buồn, dễ chịu, khó chịu. Khi thở, mình cảm nhận cảm giác đang có mặt. Đang vui, biết mình đang vui. Đang bực, biết mình đang bực. Không đuổi cảm giác đi. Không giữ cảm giác lại. Chỉ biết. Biết rồi, cảm giác tự đổi. Vui không ở mãi. Buồn cũng không ở mãi. Hơi thở nhắc mình điều đó. Mỗi hơi thở vào ra là một lần đổi thay. Cảm giác cũng vậy, vào ra, đến đi.

Nhóm thứ ba là quán tâm. Khi thở, mình nhìn tâm mình đang thế nào. Tâm đang tham, biết tâm đang tham. Tâm đang giận, biết tâm đang giận. Tâm đang vui, biết tâm đang vui. Tâm đang tán loạn, biết tâm đang tán loạn. Không phán xét. Không chê bai. Chỉ thấy. Cái thấy ấy là ánh đèn soi vào căn phòng tối. Phòng tối bao lâu, đèn bật lên là sáng. Tâm loạn bao lâu, thấy rõ là yên.

Nhóm thứ tư là quán pháp. Pháp ở đây là mọi sự vật, mọi hiện tượng. Khi thở, mình thấy rõ: mọi thứ đều vô thường, đều đổi thay, đều không có cái tôi cố định. Hơi thở vào rồi ra, không giữ được. Thân này cũng vậy. Cảm giác cũng vậy. Tâm cũng vậy. Thấy rõ như vậy, mình buông được. Buông được thì nhẹ. Nhẹ thì tự do.

Mười sáu phép quán nghe thì nhiều, nhưng thực ra là một con đường đi từ ngoài vào trong. Bắt đầu từ thân, rồi tới cảm giác, rồi tới tâm, rồi tới sự thật. Mỗi bước đều bắt đầu bằng hơi thở. Hơi thở là người bạn đồng hành. Hơi thở không bao giờ rời mình. Mình đi đâu, hơi thở đi đó. Mình làm gì, hơi thở làm đó. Chỉ là mình có để ý tới nó hay không.

Trong đời thường, mình có thể thực tập ngay. Đang rửa chén, thở vào, biết mình đang thở vào. Thở ra, biết mình đang thở ra. Đang lái xe, kẹt xe, thở vào, biết mình đang thở vào. Thở ra, biết mình đang thở ra. Đang giận ai đó, trước khi nói, thở vào một hơi, biết mình đang thở vào. Thở ra một hơi, biết mình đang thở ra. Một hơi thở thôi, cũng đủ để lời nói của mình khác đi. Lời nói trong lúc thở gấp, khác với lời nói sau một hơi thở chậm.

Có người hỏi: thở như vậy có phải là tu không? Phải. Vì tu không phải là làm việc gì lớn lao. Tu là trở về với chính mình. Hơi thở là cầu nối về nhà. Mỗi lần mình chú ý tới hơi thở, là mỗi lần mình về nhà. Nhà là thân này, tâm này, giây phút này. Mình đi xa quá lâu rồi. Hơi thở nhắc mình về.

Kinh dạy rằng người thực tập hơi thở đúng cách sẽ được nhiều lợi ích: thân khỏe, tâm an, trí sáng. Không phải vì hơi thở là thuốc tiên. Mà vì khi mình thở có ý thức, mình ngừng làm những việc hại mình. Mình ngừng nghĩ lung tung. Mình ngừng giận vô cớ. Mình ngừng lo chuyện chưa tới. Ngừng lại, thân được nghỉ. Thân được nghỉ, tâm được nghỉ. Tâm được nghỉ, trí mới sáng.

Chị nhân viên văn phòng kẹt xe chiều nọ, sau mười hơi thở, chị mỉm cười. Chị nói: xe vẫn kẹt, nhưng tôi không còn kẹt nữa. Câu nói ấy, giản dị mà sâu. Kẹt xe là chuyện ngoài đường. Kẹt lòng là chuyện trong mình. Đường kẹt thì mình không làm gì được. Lòng kẹt thì mình làm được. Chỉ cần một hơi thở. Thở vào, biết mình đang thở vào. Thở ra, biết mình đang thở ra. Bắt đầu từ đó. Mọi con đường tu, đều bắt đầu từ một hơi thở mình biết rõ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Thiền và Sức Khỏe (BS. Đỗ Hồng Ngọc) — trang 3: Kinh Nhập Tức Xuất Tức Niệm (Anapanasati Sutta); trang 5: thiền Anapanasati hay Nhập tức xuất tức niệm, cũng được dịch là An-ban thủ ý
• Thiền và Sức Khỏe (BS. Đỗ Hồng Ngọc) — trang 10: từ Tứ Niệm Xứ tới Thân hành niệm rồi Nhập tức xuất tức niệm, đó là Thở: Thở vào thì biết thở vào
Bài liên quanKinh Thất Giác Chi — bảy ngọn đèn nhỏ soi đường tỉnh thứcPháp Bảo Đàn Kinh — đốn ngộ: một niệm tỉnh là đủKinh Duy Ma Cật — người cư sĩ bệnh mà giảng pháp cho cả thành