🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Đạo đế: khổ hết được vì có đường đi

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Có người bị lạc trong rừng. Điều đáng sợ nhất không phải là đói hay khát. Điều đáng sợ nhất là không biết có đường ra hay không. Chỉ cần có người nói: đi hướng này, sẽ ra khỏi rừng. Người đó lập tức có sức đi tiếp. Dù đường còn xa, nhưng đã có hướng.

Đạo đế cũng là một tin như vậy. Khổ có thể hết, và có con đường để đi tới chỗ hết khổ. Con đường đó không phải là phép lạ. Nó là tám bước thực hành rất cụ thể. Người ta gọi là Bát chánh đạo.

Sách Phật Giáo của Trần Trọng Kim giải thích chữ Đạo rất gọn. Đạo là những con đường ta phải đi để giải thoát được cái khổ. Không phải một con đường mơ hồ. Mà là những việc làm rõ ràng, ngày nào cũng làm được.

Tám con đường ấy là chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định. Nghe tám chữ thì có vẻ nhiều. Nhưng thật ra chúng chỉ là tám mặt của một đời sống ngay thẳng. Thấy cho đúng. Nghĩ cho đúng. Nói cho đúng. Làm cho đúng. Sống cho sạch. Siêng cho đúng chỗ. Nhớ mình đang làm gì. Và giữ tâm cho yên.

Chánh kiến là thấy rõ, biết rõ chân lý, không để cái tà kiến che lấp sự sáng suốt của mình. Nói bằng lời thường, chánh kiến là đừng nhìn đời qua cặp kính méo. Có người nhìn ai cũng thấy xấu. Có người nhìn việc gì cũng thấy bế tắc. Kính méo thì cảnh méo. Lau kính lại, cảnh sẽ khác đi.

Chánh ngữ là nói những điều đúng chân lý, không nói những điều gian tà, giả dối. Một câu nói có thể làm người khác ấm cả ngày. Một câu nói cũng có thể làm người ta đau cả tuần. Nói đúng không có nghĩa là nói thẳng cho đau. Nói đúng là nói thật, nói đúng lúc, nói với lòng thương.

Chánh nghiệp là làm những việc ngay chánh công bình, không làm những việc tàn bạo gian ác. Chánh mạng là sống theo con đường công chánh, không tham lam lợi lộc mà bỏ những điều nhân nghĩa. Hai điều này đi vào chuyện cơm áo mỗi ngày. Kiếm sống bằng nghề gì. Đối xử với đồng nghiệp ra sao. Tiền nào lấy được, tiền nào không nên lấy.

Chánh tinh tấn là cố gắng học tập tu luyện cho tới đến đạo, giữ tâm trí cho ngay chánh sáng suốt. Siêng thì ai cũng siêng được. Nhưng siêng đúng chỗ mới khó. Có người siêng kiếm tiền mà quên mất sức khỏe. Có người siêng lo cho người khác mà quên mất chính mình. Tinh tấn là siêng có hướng, siêng mà vẫn tỉnh.

Chánh niệm là đem ý niệm của mình chú vào đạo lý chân chính, không tưởng nhớ đến những điều bạo ngược, gian ác. Chánh định là định cái tâm trí của mình vào đạo lý chân chính, không để cái gì lay chuyển được. Hai điều này là phần giữ tâm. Tâm như con khỉ, chạy nhảy suốt ngày. Niệm là nhớ kéo nó về. Định là giữ nó ngồi yên.

Sách viết rằng, theo tám con đường chánh ấy là mình tự trị lấy mình, tự giác ngộ lấy mình, để đưa mình đến Niết-bàn. Chữ tự ở đây rất quan trọng. Không ai tu thay mình được. Không ai đi thay mình được. Phật chỉ là người chỉ đường. Đi hay không, đi tới đâu, là việc của mình.

Con đường này còn có một cái tên khác, đó là con đường giữa. Không ép xác khổ hạnh. Cũng không buông thả chạy theo dục lạc. Giữa hai cực đó có một lối đi vừa sức người. Ăn đủ, ngủ đủ, làm việc đàng hoàng, giữ tâm tỉnh táo. Người bình thường cũng đi được. Không cần phải bỏ nhà lên núi.

Trong một ngày đi làm, Đạo đế hiện ra rất cụ thể. Sáng dậy, thấy rõ hôm nay mình cần làm gì, đó là chánh kiến. Nghĩ về đồng nghiệp bằng lòng tốt, đó là chánh tư duy. Nói với khách hàng bằng lời thật và nhẹ, đó là chánh ngữ. Làm việc không gian dối, đó là chánh nghiệp. Kiếm tiền sạch, đó là chánh mạng. Cố gắng nhưng không kiệt sức, đó là chánh tinh tấn. Ăn một bữa cho ra một bữa, đó là chánh niệm. Tối về ngồi yên mười phút, đó là chánh định.

Đạo đế không hứa đi một bước là tới. Nó chỉ hứa một điều. Cứ đi đúng hướng thì sẽ tới. Giống như người lạc trong rừng. Mỗi bước đi đúng hướng là gần lối ra thêm một bước. Không cần phải chạy. Chỉ cần đừng đi ngược.

Vậy nên, khi nghe nói đạo Phật khó quá, cao quá, hãy nhớ lại. Con đường này được làm ra cho người bình thường. Thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống sạch, siêng đúng chỗ, nhớ mình đang làm gì, giữ tâm cho yên. Tám việc đó, ai cũng tập được. Tập mỗi ngày một chút. Đó chính là Đạo đế.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Giáo — Trần Trọng Kim, trang 25 (Đạo là những con đường ta phải đi để giải thoát được cái khổ)
• Phật Giáo — Trần Trọng Kim, trang 31-32 (tám con đường chánh và lời kết: tự trị lấy mình, tự giác ngộ lấy mình)
Bài liên quanChánh tư duy: nghĩ đúng thì nói và làm mới đúngChánh niệm: đang làm gì, biết mình đang làm đóHỷ: vui theo niềm vui của người khác