🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Ngũ căn: năm sức mạnh giữ tâm đứng vững

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Có một người leo núi. Trước khi lên đường, người đó kiểm tra đồ nghề. Dây thừng có chắc không. Giày có bám không. Đèn có sáng không. Nước có đủ không. Bản đồ có mang theo không. Thiếu một món thì chuyến đi sẽ khó khăn hơn. Đủ năm món thì mới yên tâm mà leo.

Người tu cũng có năm món đồ nghề như vậy. Năm món đó gọi là Ngũ căn. Căn là gốc, là khả năng. Ngũ căn là năm khả năng giữ tâm đứng vững trên đường tu. Đó là tín, tấn, niệm, định và tuệ.

Sách Ba Mươi Bảy Phẩm Trợ Đạo của ngài Ledi Sayadaw giải thích rất rõ. Chữ căn có nghĩa là hành động thống trị hay kiểm soát. Nơi đây, kiểm soát hay thống trị tâm mình là điểm chánh yếu của Ngũ Căn, tức năm khả năng kiểm soát tâm. Nói bằng lời thường, năm căn là năm sức mạnh giúp mình làm chủ được cái tâm hay chạy nhảy của mình.

Năm khả năng đó là tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn và tuệ căn. Mỗi khả năng làm một việc. Năm việc gộp lại thành một bộ đồ nghề đầy đủ.

Tín căn là niềm tin. Sách nói đức tin dắt dẫn người thường thực hiện những hành động như bố thí, trì giới và bắt đầu tập tành hành thiền. Tín giống như niềm tin của người leo núi vào con đường mình chọn. Chưa lên tới đỉnh, chưa thấy đỉnh. Nhưng tin là có đỉnh, tin là đi được, nên mới bước đi. Không có tín thì không bước nổi bước đầu tiên.

Nhưng tín ở đây không phải là tin mù. Sách phân biệt hai loại đức tin. Đức tin thông thường và đức tin được tu tập do pháp hành thiền. Đức tin thông thường là tin vì nghe người khác nói. Đức tin được tu tập là tin vì mình đã thử, đã thấy kết quả. Càng thực hành, niềm tin càng vững. Giống như người leo núi. Lúc đầu tin vì nghe người ta kể. Leo được nửa đường, tin vì chính chân mình đã bước.

Tấn căn là sự siêng năng. Tấn là cố gắng, là không bỏ cuộc. Người leo núi mà đi được vài bước rồi ngồi nghỉ mãi thì không tới đỉnh. Người tu cũng vậy. Tin rồi mà không siêng thì tin cũng vô ích. Tấn là sức đẩy mình đi tiếp mỗi ngày, dù hôm nay mệt, dù hôm nay chán.

Niệm căn là sự nhớ, sự tỉnh táo. Niệm là nhớ mình đang làm gì, đang đi đâu. Người leo núi mà quên mất đường thì đi lạc. Người tu mà quên mất mình đang tu thì tâm chạy đi đâu không hay. Niệm là sợi dây giữ mình với con đường. Quên thì nhớ lại. Nhớ lại rồi đi tiếp.

Định căn là sự đứng yên. Định là giữ tâm ở một chỗ, không để nó chạy lung tung. Người leo núi cần có lúc dừng lại, đứng vững, nhìn đường rồi mới bước tiếp. Người tu cũng cần có lúc tâm yên lại. Tâm yên thì mới thấy rõ. Tâm loạn thì nhìn gì cũng mờ.

Tuệ căn là trí tuệ, là thấy rõ sự thật. Tuệ là con mắt nhìn đường. Người leo núi mà không thấy đường thì leo bừa, leo lạc. Người tu mà không thấy rõ sự thật thì tu bừa, tu lạc. Tuệ giúp mình biết chỗ nào nên bước, chỗ nào nên tránh.

Năm căn này nương nhau mà hoạt động. Tín mà không có tấn thì chỉ là tin suông. Tấn mà không có niệm thì siêng mù. Niệm mà không có định thì nhớ mà tâm vẫn loạn. Định mà không có tuệ thì yên mà không sáng. Tuệ mà không có tín thì thấy mà không dám đi. Thiếu một thì bộ đồ nghề chưa đủ.

Trong đời sống, năm căn hiện ra rất gần. Một người muốn bỏ thuốc lá. Tin rằng bỏ được, đó là tín. Mỗi ngày cố gắng không hút, đó là tấn. Nhớ mình đang cai, không quên, đó là niệm. Giữ tâm vững khi cơn thèm tới, đó là định. Thấy rõ thuốc lá hại mình ra sao, đó là tuệ. Năm thứ cùng làm việc thì bỏ được. Thiếu một thì dễ thua.

Tập ngũ căn không cần phải làm gì lớn lao. Hôm nay tin thêm một chút. Siêng thêm một chút. Nhớ mình đang làm gì thêm một chút. Ngồi yên thêm một chút. Nhìn rõ thêm một chút. Mỗi ngày một chút. Năm khả năng đó lớn dần lên như cơ bắp. Tập mãi thì thành sức mạnh thật của mình.

Vậy nên, khi thấy tâm mình yếu, đừng vội nản. Hãy kiểm tra đồ nghề của mình. Món nào còn thiếu. Tín yếu thì tìm hiểu thêm cho tin vững. Tấn yếu thì đặt mục tiêu nhỏ mà làm đều. Niệm yếu thì tập nhớ hơi thở. Định yếu thì ngồi yên mỗi ngày vài phút. Tuệ yếu thì đọc, nghe, suy nghĩ cho kỹ. Đủ năm món, tâm sẽ đứng vững. Và người có tâm đứng vững thì đường nào cũng đi được.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• 37 Phẩm Trợ Đạo — Ledi Sayadaw, Phạm Kim Khánh dịch, chương V: Ngũ căn (Indriya: Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ căn; kiểm soát hay thống trị tâm mình là điểm chánh yếu của Ngũ Căn)
Bài liên quanKhổ đế: khổ là gì, nói sao cho người thường hiểuLục căn: sáu cửa ra vào của tâm mìnhTam pháp ấn: ba dấu ấn nhận biết lời Phật dạy