Có người muốn học nghề mà học mãi không xong. Có người muốn mở quán mà mở hoài không được. Không phải vì họ dốt. Mà vì họ thiếu một thứ gì đó mà họ không gọi được tên. Trong kinh, bốn thứ đó có tên là tứ như ý túc. Bốn nền tảng để việc gì cũng thành. Kinh Tương Ưng Bộ chép rằng nhờ tu tập bốn pháp này mà Như Lai được gọi là bậc Chánh Đẳng Giác.
Bốn nền tảng đó là gì? Sách trong kho ghi rõ: dục như ý túc, tấn như ý túc, tư duy như ý túc và trạch quán như ý túc. Nói bằng lời thường thì đó là muốn, siêng, chú tâm và soi xét. Bốn thứ này phải đủ. Thiếu một thì việc khó thành.
Muốn là nền tảng thứ nhất. Muốn ở đây không phải là tham. Mà là ý muốn rõ ràng, muốn cho đúng. Muốn học nghề thì phải muốn thật. Không phải muốn cho có, muốn cho người ta thấy. Người muốn thật thì gặp khó không bỏ. Người muốn nửa vời thì gặp khó một chút đã nản. Muốn là lửa. Không có lửa thì không nấu được cơm.
Siêng là nền tảng thứ hai. Có lửa rồi thì phải giữ lửa. Học nghề thì phải học mỗi ngày. Mở quán thì phải dậy sớm mỗi ngày. Không có việc gì thành chỉ nhờ một ngày hăng hái. Người siêng không phải là người làm nhiều nhất trong một ngày. Mà là người làm đều nhất trong nhiều ngày. Siêng là củi. Có lửa mà không có củi thì lửa tắt.
Chú tâm là nền tảng thứ ba. Làm việc gì cũng phải để tâm vào đó. Học nghề mà vừa học vừa lướt điện thoại thì học mười năm cũng không giỏi. Nấu ăn mà vừa nấu vừa nghĩ chuyện khác thì món ăn không ngon. Chú tâm là để lòng mình ở đúng chỗ mình đang làm. Tâm ở đâu thì sức ở đó.
Soi xét là nền tảng thứ tư. Soi xét là nhìn lại xem mình làm có đúng không, có cần sửa không. Học nghề ba tháng mà không tiến, thì phải xem lại cách học. Mở quán nửa năm mà khách không quay lại, thì phải xem lại món ăn, cách phục vụ. Người không soi xét thì cứ làm sai mãi mà không biết. Người biết soi xét thì sai một lần, sửa một lần, càng làm càng giỏi.
Bốn nền tảng này không chỉ dùng cho việc tu. Mà dùng cho mọi việc trong đời. Muốn nuôi con tốt cũng cần bốn thứ này. Muốn thật lòng thương con. Siêng chăm con mỗi ngày. Chú tâm khi ở bên con. Soi xét xem mình dạy con có đúng không. Việc đời và việc tu, dùng chung một bộ nền tảng.
Có người hỏi, sao gọi là như ý túc? Như ý là được như ý muốn. Túc là nền tảng, là đầy đủ. Nghĩa là khi bốn nền tảng này đủ, thì việc mình muốn sẽ thành. Không phải thành vì may mắn. Mà thành vì mình đã có đủ cái cần để thành.
Cho nên khi việc gì làm mãi không xong, đừng vội trách số. Hãy hỏi mình bốn câu. Mình có muốn thật không? Mình có siêng đều không? Mình có chú tâm không? Mình có soi xét và sửa không? Trả lời thật bốn câu đó, thì biết mình thiếu chỗ nào. Bù chỗ thiếu đó, việc sẽ khác. Đó là lời Phật dạy, thực tế như vậy, không huyền bí chút nào.
Bốn nền tảng này còn có tên khác là tứ thần túc. Thần túc nghe thì huyền bí. Nhưng thật ra thần túc chỉ có nghĩa là nền tảng vững chắc để việc thành. Dục, tấn, tâm và quán là bốn chân của một cái bàn. Thiếu một chân thì bàn nghiêng. Đủ bốn chân thì bàn vững. Việc gì cũng vậy. Muốn mà không siêng thì chỉ là mơ. Siêng mà không chú tâm thì làm hoài không giỏi. Chú tâm mà không soi xét thì sai mãi không sửa.
Thử lấy chuyện học nấu ăn mà xem. Muốn nấu ngon là dục. Nấu mỗi ngày là tấn. Khi nấu thì để tâm vào món ăn, nếm cho kỹ, là tư duy như ý túc. Nấu xong hỏi người ăn có ngon không, chỗ nào cần sửa, là trạch quán. Người nấu như vậy thì một năm sau nấu ngon hơn hẳn. Người nấu mà thiếu một trong bốn thứ đó thì nấu mười năm vẫn vậy. Không phải vì họ không có tài. Mà vì họ thiếu nền tảng. Tài không bằng nền tảng. Nền tảng đủ thì tài sẽ đến.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư