Chị Lan ngồi xuống làm việc. Mới mở máy tính, điện thoại báo tin nhắn. Trả lời xong, quay lại màn hình thì quên mất mình định làm gì. Làm được mười phút, nhớ ra chưa gọi điện cho khách. Gọi xong, lại nhớ chưa nộp tiền điện. Cả buổi sáng chạy qua chạy lại, việc nào cũng dở dang. Chị bảo: sao đầu mình cứ như con khỉ chuyền cành.
Tâm con người vốn hay chạy. Nó chạy từ chuyện này sang chuyện khác, từ quá khứ sang tương lai, không chịu ở yên một chỗ. Kinh dạy về chánh định: định cái tâm trí của mình vào đạo lý chân chính, không để cái gì lay chuyển. Nói theo lời thường, định là tâm đứng yên một chỗ, để mình thấy rõ việc trước mặt.
Định cũng được dạy cùng với giới và tuệ: định là thiền định, là định tâm, để giữ tâm trí gom về một mối. Gom về một mối, tức là lúc làm việc gì thì chỉ làm việc đó. Đang ăn thì ăn. Đang nói chuyện với con thì nghe con. Đang làm việc thì làm việc. Nghe đơn giản, mà cả đời người ta làm không xong.
Vì sao tâm khó đứng yên? Vì nó quen được nuông chiều. Mình cho nó chạy đi đâu cũng được, từ nhỏ đến lớn. Buồn thì mở điện thoại. Chán thì ăn vặt. Mệt thì lướt mạng. Mỗi lần tâm chạy, mình chạy theo nó. Lâu dần, nó thành thói quen. Muốn nó đứng yên, phải luyện lại từ đầu, như dạy một đứa trẻ ngồi yên vậy.
Luyện định không cần ngồi thiền cả giờ. Chỉ cần bắt đầu bằng một hơi thở. Trước khi làm việc, ngồi thẳng, thở vào thật sâu, thở ra thật chậm, ba hơi. Ba hơi thôi. Trong ba hơi đó, tâm mình gom lại một chỗ. Rồi bắt đầu làm việc. Làm được mười phút mà tâm chạy đi, thì nhẹ nhàng kéo nó về. Không mắng nó, không bực với nó. Kéo về như dắt một đứa trẻ đi lạc.
Có người hỏi: kéo về bao nhiêu lần mới được? Câu trả lời là: kéo bao nhiêu lần cũng được. Mỗi lần kéo về là một lần định mạnh thêm một chút. Người mới tập, một buổi sáng kéo về cả trăm lần là chuyện thường. Đừng nản. Định không phải là không bao giờ chạy. Định là chạy rồi biết mình chạy, rồi quay về. Biết quay về là đã có định.
Khi tâm đứng yên, điều kỳ diệu xảy ra: mình thấy rõ hơn. Làm việc thì thấy chỗ sai ngay. Nói chuyện với người thân thì nghe được cả điều họ không nói ra. Đọc sách thì nhớ lâu hơn. Không phải vì mình thông minh hơn, mà vì tâm không còn chạy lung tung. Nước đục để yên thì trong. Tâm cũng vậy, để yên thì tự sáng.
Định trong đời sống còn là biết ở yên với người đối diện. Con kể chuyện ở trường, mình nghe cho hết câu, đừng vừa nghe vừa lướt điện thoại. Vợ tâm sự chuyện buồn, mình ngồi lại với vợ, đừng vội đưa ra lời khuyên. Nghe cho trọn là một dạng của định. Người được nghe trọn sẽ thấy mình được tôn trọng. Mà người nghe trọn cũng hiểu sâu hơn nhiều so với người nghe lướt.
Định còn giúp mình bớt khổ. Bao nhiêu nỗi khổ trong đời đến từ tâm chạy lung tung. Chuyện đã qua rồi mà tâm cứ chạy về đó mà tiếc. Chuyện chưa tới mà tâm cứ chạy tới đó mà lo. Hiện tại thì đang ở đây, mà tâm không ở đây. Đứng yên lại, thở một hơi, mình mới thấy: hiện tại này, ngay lúc này, thật ra không có gì đáng sợ. Chỉ có cái tâm chạy đi mới làm mình sợ.
Tối nay, trước khi ngủ, thử ngồi yên ba phút. Không điện thoại, không ti vi. Chỉ ngồi và thở. Tâm chạy đi đâu, kéo về. Ba phút thôi. Làm được ba phút, mai làm năm phút. Tâm đứng yên được một chỗ, thì mình mới thấy rõ đường mình đi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư