🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Tam muội: khi tâm dừng lại một chỗ

Hiểu kinh dễ dàng · 6 phút đọc

Chị Lan rót nước cho khách. Tay run, nước sánh ra ngoài. Chị cười trừ: tại tay run. Nhưng thật ra không phải tay run. Mà là tâm chạy. Tâm đang nghĩ tới chuyện khác, tay không có chủ, nên run. Rót nước mà tâm ở chỗ khác thì nước đổ. Nấu cơm mà tâm ở chỗ khác thì cơm khê. Nói chuyện mà tâm ở chỗ khác thì nói sai. Mọi việc hỏng, phần lớn không phải vì tay vụng, mà vì tâm không ở đó.

Trong sách Phật, trạng thái tâm dừng lại một chỗ, không chạy lung tung, có tên là tam muội. Tam muội dịch ra là chánh định, là chính thụ. Nghĩa là tâm dừng lại, an trú vào một chỗ, không dao động. Không phải là tâm chết cứng. Mà là tâm tỉnh táo, sáng suốt, chỉ ở một chỗ mà thôi.

Kinh Tăng Nhất A Hàm kể chuyện ngài La-vân tu tập hơi thở. Phật dạy La-vân: ngồi kiết-già, không có niệm khác, buộc niệm ở chót mũi, hơi thở ra dài biết thở ra dài, thở vào dài biết thở vào dài. La-vân làm theo. Rồi kinh viết: La-vân tư duy như thế, dục tâm liền được giải thoát, không còn các điều ác, có giác, có quán, niệm hoan hỉ khinh an lạc ở Sơ thiền. Có giác, có quán, trong tự quán hỷ, chuyên chú nhất tâm, nhập tam muội không giác, không quán, niệm hỷ, lạc ở Nhị thiền.

Đọc đoạn này sẽ thấy rõ: tam muội đi cùng với hơi thở. Không phải ngồi yên là tự nhiên có tam muội. Mà là buộc tâm vào hơi thở, theo dõi từng hơi ra vào, tâm mới dừng lại được. Chuyên chú nhất tâm, đó là chìa khóa. Chuyên chú nghĩa là chỉ làm một việc. Nhất tâm nghĩa là tâm chỉ ở một chỗ. Hai thứ đó có mặt thì tam muội có mặt.

Kinh cũng viết ở một chỗ khác: thường tìm phương tiện nhập tam-muội, thường nhớ không ham hơn thua. Nghĩa là người tu luôn tìm cách để tâm dừng lại, và luôn nhớ đừng ham hơn thua. Hai việc này đi cùng nhau. Ham hơn thua thì tâm chạy. Tâm chạy thì không có tam muội. Muốn tâm dừng thì phải bớt ham hơn thua.

Tam muội có ích gì cho người thường như mình? Rất nhiều. Người có tam muội thì làm việc gì cũng trọn vẹn. Rót nước thì nước không đổ. Nghe người ta nói thì nghe cho hết câu, không cắt ngang. Đọc sách thì đọc cho hết trang, không lật qua lật lại. Nói chuyện với con thì nghe con nói, không vừa nghe vừa bấm điện thoại. Tam muội không phải là chuyện của người ngồi thiền trên núi. Tam muội là chuyện của người rót nước không đổ, nấu cơm không khê, nghe người khác nói cho tới cùng.

Làm sao để có tam muội trong đời thường? Không cần ngồi thiền cả giờ. Chỉ cần tập một việc một lúc. Ăn cơm thì chỉ ăn cơm, đừng vừa ăn vừa xem điện thoại. Đi bộ thì chỉ đi bộ, đừng vừa đi vừa lo chuyện ngày mai. Nói chuyện thì chỉ nói chuyện, đừng vừa nói vừa nghĩ câu trả lời. Một việc một lúc, tâm ở đó, đó đã là tam muội ở mức nhỏ nhất.

Có người hỏi: tâm mình chạy quen rồi, làm sao dừng được? Đừng bắt nó dừng ngay. Hãy cho nó một chỗ để đậu. Như con chim, không có cành đậu thì bay mãi. Cho nó cành hơi thở, nó sẽ đậu xuống. Thở vào, biết thở vào. Thở ra, biết thở ra. Chỉ vậy thôi. Làm được ba hơi như vậy là đã có ba giây tam muội. Ba giây thành ba mươi giây, ba mươi giây thành ba phút. Tam muội lớn lên từ những giây nhỏ như vậy.

Kinh viết: do tam-muội này, tâm thanh tịnh không bụi dơ, thân thể nhu nhuyến. Tâm thanh tịnh không bụi dơ nghĩa là lòng trong, không còn vẩn đục của tham sân. Thân thể nhu nhuyến nghĩa là thân mềm ra, nhẹ ra, không còn căng cứng. Người có tam muội thì mặt hiền, tay mềm, lời nói nhẹ. Không phải vì họ cố tỏ ra hiền. Mà vì tâm họ đã dừng, nên thân họ tự nhiên mềm lại.

Chị Lan rót nước lần nữa. Lần này chị thở một hơi, nhìn vào ly, rót chậm lại. Nước không sánh ra ngoài. Chị cười. Chỉ một hơi thở, một lần tâm dừng lại, mà nước đã không đổ. Tam muội là vậy đó. Không cao xa. Chỉ là tâm dừng lại một chỗ, và mọi việc tự nhiên làm được cho trọn vẹn.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Tăng Nhất A Hàm (Thích Thanh Từ dịch) — trang 135 (La-vân nhập tam muội)
• Kinh Tăng Nhất A Hàm (Thích Thanh Từ dịch) — trang 36 (thường tìm phương tiện nhập tam-muội)
Bài liên quanKinh Lăng Già: tâm là gốc của mọi cảnhNiết-bàn là gì: không phải một nơi xa, mà là lòng hết lửaBốn sự thật giúp đời bớt khổ