🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Năm thứ ghép nên cái gọi là tôi

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Bà Sáu sáu mươi tuổi, có lần ngồi trước gương rất lâu. Bà nhìn tóc bạc, nhìn nếp nhăn, rồi thở dài: sao mình già nhanh thế. Hôm trước bà còn nhớ mình mới đôi mươi, đi chợ nhanh nhẹn, gánh nặng không biết mỏi. Bây giờ leo ba bậc thang đã thở. Bà buồn không phải vì già. Mà vì bà cứ ngỡ cái người trong gương phải mãi là bà của ngày xưa. Bà không biết rằng, cái gọi là tôi vốn không phải một khối cứng, mà là năm thứ ghép lại, thay đổi từng ngày.

Trong đạo Phật, năm thứ ấy gọi là ngũ uẩn. Uẩn là nhóm, là tập hợp. Năm nhóm ấy là: sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Nghe thì xa lạ, nhưng thật ra nó mô tả chính cái thân tâm mình mỗi ngày. Sắc là thân thể và những gì mắt thấy, tai nghe, tay chạm được. Thọ là cảm giác: dễ chịu, khó chịu, hay không dễ không khó. Tưởng là sự nhận biết, nhớ lại: đây là cái bát, kia là tiếng con mình. Hành là những ý muốn, thói quen, sự suy nghĩ vận hành trong đầu. Thức là cái biết: biết mình đang thấy, đang nghe, đang nhớ.

Năm thứ này làm việc với nhau liên tục, như một đội thợ. Mắt thấy một món ăn ngon, đó là sắc. Miệng thèm, bụng đói cồn cào, đó là thọ. Nhớ ra món này mẹ nấu ngày xưa, đó là tưởng. Nổi lên ý muốn ăn ngay, đó là hành. Và cái biết rằng mình đang thèm, đó là thức. Chỉ một cơn thèm ăn thôi mà đã có đủ năm thứ chạy cùng lúc. Không có thứ nào đứng riêng. Không có thứ nào là ông chủ của các thứ còn lại.

Cái khó của con người là cứ tưởng trong năm thứ ấy có một cái tôi cứng nhắc, không đổi. Bà Sáu tưởng mình là bà Sáu của tuổi hai mươi. Nhưng thân thể đã đổi, đó là sắc đổi. Cảm giác đã đổi, ngày xưa ăn cay không sao, giờ ăn cay là đau bao tử, đó là thọ đổi. Trí nhớ đã đổi, có chuyện nhớ rõ, có chuyện quên mất, đó là tưởng đổi. Thói quen đã đổi, ngày xưa thích ồn ào, giờ thích yên tĩnh, đó là hành đổi. Cái biết cũng đổi, ngày xưa biết ít, giờ biết nhiều hơn, đó là thức đổi. Cả năm thứ đều đổi. Vậy cái tôi không đổi nằm ở đâu?

Hiểu được điều này không làm mình mất đi. Mà làm mình nhẹ đi. Người ta khổ vì cứ bám vào một hình ảnh cố định về mình. Tôi phải trẻ. Tôi phải khỏe. Tôi phải giỏi. Tôi phải được người ta thương như trước. Khi đời đổi mà hình ảnh ấy không đổi, lòng sinh ra chống cự. Chống cự thì đau. Còn khi thấy rõ năm thứ này vốn luôn đổi, mình thôi bắt chúng phải đứng yên. Tóc bạc thì nhuộm hay không, tùy mình, nhưng không còn buồn vì tóc bạc nữa. Trí nhớ kém thì ghi ra giấy, không còn tự trách mình vô dụng nữa.

Có một buổi chiều, bà Sáu ngồi nhặt rau với cháu gái. Cháu hỏi sao bà hay quên. Bà cười: bà quên vì đầu bà giờ như cái rổ thưa, nhưng tay bà vẫn nhặt rau nhanh, mắt bà vẫn nhìn rõ. Bà nói một câu rất hay mà bà không biết là mình đang nói đúng lời kinh: người ta không phải một thứ, người ta là nhiều thứ ghép lại. Cái này yếu thì cái kia còn. Cái kia mất thì cái khác bù. Hiểu như vậy, già không còn đáng sợ. Già chỉ là năm thứ này đổi theo cách của tuổi già.

Tập nhìn mình theo năm nhóm cũng là một cách tập sống tỉnh táo. Khi giận, mình hỏi: cơn giận này nằm ở đâu? Thân mình nóng lên, đó là sắc. Lòng khó chịu, đó là thọ. Nhớ lại câu người ta vừa nói, đó là tưởng. Muốn đáp trả ngay, đó là hành. Biết mình đang giận, đó là thức. Nhìn ra từng phần như vậy, cơn giận không còn là một khối đen to tướng nuốt chửng mình. Nó chỉ là năm thứ đang chạy, và mình có thể can thiệp vào từng thứ: uống ngụm nước cho thân dịu lại, thở chậm cho cảm giác lắng xuống, im lặng cho ý muốn đáp trả trôi qua.

Người xưa có câu, thân tâm mình như một dòng sông, nước cũ đi, nước mới đến, nhưng người ta cứ gọi đó là một dòng sông. Năm uẩn cũng vậy. Nó chảy, nó đổi, nó không dừng. Ai hiểu được điều đó thì sống nhẹ nhàng hơn. Không phải vì đời hết khó, mà vì mình thôi bắt đời và bắt chính mình phải đứng yên. Bà Sáu bây giờ soi gương vẫn thấy tóc bạc, nhưng bà không còn thở dài nữa. Bà chải tóc, mặc áo đẹp, rồi ra chợ. Năm thứ ghép nên bà vẫn đang làm việc tốt. Vậy là đủ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• 10 bài giảng về Thiền Vipassana — tr. 36 (Ngũ Uẩn: Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức)
• Tinh Mệnh Khuê Chỉ Toàn Thư — tr. 24 (Ngũ Uẩn: Sắc uẩn, thụ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn)
Bài liên quanKhông có gì tự nhiên mà cóBa bước giữ tâm khỏi lạc đườngMười hai mắt xích của vòng luân hồi