🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Tham là gì — muốn nhiều hơn cái mình cần

Hiểu kinh dễ dàng · 6 phút đọc

Cuối tuần rồi tôi đi siêu thị, chỉ định mua ít rau. Tới quầy giảm giá, tôi thấy một cái chảo chống dính giảm nửa giá, một lọ mật ong mua hai tặng một, một chiếc áo khoác màu rất đẹp. Lúc về tới nhà, tôi nhìn đống đồ mới mua mà chột dạ: cái chảo cũ vẫn dùng tốt, mật ong trong bếp còn nửa lọ, áo khoác thì tủ đã chật. Tôi không mua vì cần. Tôi mua vì sợ mất cơ hội, vì ham rẻ, vì thích cảm giác mang đồ mới về nhà. Cái cảm giác đó, nhà Phật gọi là tham.

Tham là muốn nhiều hơn cái mình cần. Là có rồi vẫn muốn thêm, và khi có được rồi lại sợ mất. Tham không chỉ là tham tiền, tham của. Có người tham ăn, ăn no rồi mà tay vẫn gắp. Có người tham danh, làm gì cũng muốn người ta biết tới mình. Có người tham được khen, nói một câu mà cứ chờ người khác gật đầu. Có người tham cảm giác dễ chịu, chỉ muốn nghe lời êm tai, gặp chuyện khó là tránh. Tham có nhiều mặt, nhưng gốc thì giống nhau: cái muốn trong lòng không chịu dừng.

Kinh sách ví tham như lửa. Lửa thì càng cho thêm củi càng cháy lớn, không bao giờ nói là đủ. Người tham cũng vậy: có một căn nhà lại muốn hai căn, có hai căn lại muốn thêm đất. Tiền bạc, danh vọng, đồ đạc, càng chất vào càng thấy thiếu. Có câu kinh nói rằng không có lửa nào như lửa tham. Không phải vì người tham là người xấu, mà vì lửa tham đốt chính người đang mang nó: lúc nào cũng lo giữ, lo thêm, lo mất, chẳng có lúc nào yên.

Làm sao biết mình đang tham? Có một câu hỏi rất đơn giản, hỏi trước khi mua một món đồ, nhận một việc, hay theo đuổi một thứ: mình cần nó, hay mình chỉ muốn nó? Cần thì thiếu nó đời sống sẽ khó khăn. Muốn thì có nó vui một lúc, không có cũng chẳng sao. Một cách khác là đợi ba ngày. Thứ gì sau ba ngày mình vẫn thấy cần, hãy mua. Còn thứ gì qua ba ngày đã quên mất, thì lúc đó chỉ là cơn muốn thoáng qua. Tôi đã thử, và tủ đồ nhà tôi nhẹ đi hẳn.

Tham còn núp ở những chỗ mình không ngờ. Có người làm việc thiện nhưng tham được tiếng tốt, giúp ai cũng muốn người ta nhớ ơn. Có người tu tập nhưng tham mau chứng, ngồi thiền mà cứ mong thấy cảnh lạ, nghe tiếng lạ. Ngay cả việc tốt, nếu làm với lòng tham, cũng trở nên nặng nề. Tham không chừa ai, kể cả người đang làm việc tốt. Cho nên người xưa dạy phải soi lại động cơ của mình, không chỉ nhìn việc mình làm.

Bớt tham không có nghĩa là sống khắc khổ, không dám mua gì, không dám hưởng gì. Bớt tham là biết đủ. Ăn vừa no là ngon, ngủ vừa giấc là khỏe, mặc vừa đủ ấm là đẹp. Một tuần, mình có thể tập cho đi một món đồ còn tốt mà mình không dùng. Cho đi rồi mới thấy: hóa ra mình sống được với ít hơn mình tưởng. Và lòng mình nhẹ đi một phần.

Tham còn ở trong chuyện thời gian. Có người tham việc, ôm hết mọi việc về mình rồi kêu mệt. Có người tham vui, tối nào cũng phải có cuộc chơi, không chịu nổi một buổi tối yên lặng ở nhà. Có người tham cả thời gian của người khác: gọi điện kể chuyện cả tiếng đồng hồ, không để ý người nghe đang bận. Nhìn lại một ngày của mình, xem mình đã dùng thời gian cho việc gì, cũng là cách thấy rõ lòng tham của mình đang núp ở đâu.

Tham không biến mất trong một ngày. Nó lớn lên cùng mình từ nhỏ, qua bao nhiêu năm được tưới tẩm. Mỗi lần mình thấy được nó, gọi đúng tên nó, là một lần mình tự do hơn một chút. Hôm nay, trước khi mua thêm một thứ gì, mình thử dừng lại một nhịp, hỏi mình một câu: mình cần, hay mình chỉ muốn? Chỉ một nhịp dừng đó thôi, lửa đã nhỏ đi rồi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Chỉ Nam — tr. 14: "đây chính là địa bàn hoạt động của mọi tục lụy, khổ đau, tranh chấp, THAM, SÂN, SI dưới mọi hình thức."
• Đức Phật và Phật Pháp — tr. 230: "Không có lửa nào như lửa Tham"
Bài liên quanSân là gì — cơn giận từ đâu tớiSi là gì — không thấy rõ nên cứ làm khổ mìnhTín là gì — tin mà không mù quáng