🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

“Sắc bất dị không” nói sao cho dễ hiểu

Hiểu kinh dễ dàng · 6 phút đọc

Sáng nay tôi cầm cái ly sứ quen thuộc, rót nước, rồi lỡ tay làm rơi. Ly vỡ tan trên nền gạch. Chỉ một cái ly thôi, mà trong lòng bỗng chùng xuống cả buổi. Lạ thật. Một vật nhỏ như vậy, sao lại làm mình buồn lâu đến thế?

Có lẽ vì mình tưởng cái ly là của mình mãi mãi. Mình quen nó ở đó, ngày nào cũng thấy nó ở đó, nên trong đầu mình nó đã thành một thứ bền chắc, không đổi. Đến khi nó vỡ, mình mới giật mình: hóa ra nó mong manh hơn mình tưởng rất nhiều.

Trong kinh Bát Nhã có một câu mà nhiều người nghe xong thấy như đố chữ: “Sắc bất dị không, không bất dị sắc; sắc tức thị không, không tức thị sắc.” Nghe xong, ai cũng ngơ ngác. Sắc là gì, không là gì, sao lại nói sắc chính là không, không chính là sắc?

Nói cho dễ hiểu, sắc là mọi thứ có hình tướng mà mắt mình thấy, tay mình chạm được. Cái ly là sắc. Cái nhà là sắc. Thân thể này cũng là sắc. Còn không thì không phải là trống rỗng, không phải là không có gì cả. Không có nghĩa là: không có cái gì tự mình mà có, không có cái gì đứng một mình, không có cái gì bền chắc mãi mãi.

Nhìn lại cái ly thì rõ. Cái ly đâu phải tự nhiên mà có. Nó là đất sét, là nước, là lửa nung, là bàn tay người thợ, là người chở nó ra chợ, là người bán, là mình mua về. Gom đủ bao nhiêu duyên như vậy mới thành một cái ly. Thiếu một thứ thôi, ly đã không có mặt. Vậy cái ly “là” cái ly, nhưng nó là nhờ bao nhiêu thứ khác. Nó không có một cái lõi riêng nào của riêng nó.

Đó chính là ý của câu “sắc tức thị không”. Ngay trong cái ly đang cầm trên tay, đã có tính không ở trong đó. Vì nó do duyên hợp mà thành, nên nó đổi thay được, vỡ được, mất được. Nó không cứng nhắc như mình tưởng. Cái tính có thể đổi thay ấy, chính là không.

Rồi “không tức thị sắc” lại nói ngược lại. Không không phải là hư vô, không phải là chẳng có gì. Nhờ có tính không mà mọi thứ mới có mặt được. Nếu cái ly có một bản chất cứng nhắc, không bao giờ đổi, thì đất sét đã không thể thành ly. Nhờ đất sét có thể đổi dạng, nhờ mọi thứ có thể hợp lại rồi tan ra, mà đời sống mới vận hành. Không là cái nền để sắc hiện ra.

Hiểu như vậy, câu kinh không còn là đố chữ nữa. Nó chỉ nói một điều rất thực: mọi thứ quanh mình đều do nhiều duyên hợp lại, nên không có gì là chắc chắn mãi mãi, cũng không có gì là hoàn toàn không có. Có mà như không có lõi riêng. Không mà vẫn hiện ra rõ ràng trước mắt.

Đem điều này vào đời sống thì nhẹ đi nhiều. Có hôm ai nói một câu khó nghe, mình ôm câu đó suốt cả ngày. Câu nói cũng là một dạng sắc: âm thanh vang lên, do miệng người kia, do tai mình, do tâm trạng lúc đó mà thành. Nó có mặt một lúc rồi tan. Nhưng mình giữ nó lại, coi nó như một hòn đá thật, thì nó nặng mãi. Thấy nó cũng do duyên mà có, cũng đổi thay, thì mình đặt nó xuống được.

Cả những thứ mình thương cũng vậy. Cái nhà, cái xe, người thân, sức khỏe của mình, không có thứ nào tự mình mà đứng vững mãi. Biết thế không phải để buồn, mà để thương đúng cách: thương trong lúc còn có nhau, giữ gìn trong lúc còn giữ được, và khi nó đổi thay thì không oán trách đời sao bất công.

Cuối cùng, không cần thuộc lòng chữ Hán mới hiểu được câu kinh này. Chỉ cần nhớ một điều: mọi thứ có mặt là nhờ nương nhau mà có, nên không có gì cứng nhắc mãi mãi. Thấy được vậy, mình cầm đồ vật lên mà không dính chặt vào nó, thương người mà không trói buộc người, sống giữa đời mà lòng nhẹ hơn một chút. Đó đã là hiểu “sắc bất dị không” rồi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Chỉ Nam (Nguyễn Văn Thọ), tr. 146
Bài liên quanTứ diệu đế trong một buổi chiềuNgũ uẩn qua một cơn đau đầu buổi sángDuyên khởi qua cây xoài trước sân