Có một cái ao nhỏ sau nhà. Nước ao trong thì cá khỏe, sen nở. Nước ao đục thì cá lờ đờ, sen úa. Muốn ao trong, không cần làm gì to tát. Chỉ cần đừng đổ rác xuống ao mỗi ngày. Đời mình cũng như cái ao đó. Muốn đời sạch, chỉ cần mỗi ngày đừng đổ rác vào thân, vào miệng, vào ý. Mười việc lành trong kinh chính là mười cách giữ cho ao đời mình trong.
Mười việc lành chia làm ba nhóm: thân làm ba việc, miệng nói bốn việc, ý nghĩ ba việc. Nghe thì nhiều, nhưng thật ra chỉ là những việc mình vẫn làm mỗi ngày, chỉ khác là làm có ý thức.
Ba việc lành của thân. Thứ nhất là không sát sinh: không giết hại sinh mạng. Người tại gia thì giữ ở mức đời thường: không giết người, không hành hạ súc vật, ăn uống có chừng mực. Thứ hai là không trộm cắp: không lấy của không cho, dù là cây bút ở công ty hay tiền lẻ của người khác. Thứ ba là không tà dâm: chung thủy với người bạn đời của mình, không phá hạnh phúc của người khác. Ba việc này giữ cho tay mình sạch. Tay sạch thì lòng yên.
Bốn việc lành của miệng. Thứ nhất là không nói dối: nói thật, hoặc im lặng nếu sự thật làm hại người. Thứ hai là không nói hai lưỡi: không đâm bị thóc, chọc bị gạo, không kể bên này một kiểu, bên kia một kiểu để người ta ghét nhau. Thứ ba là không nói lời ác: không chửi rủa, không mắng nhiếc, không dùng lời làm người ta đau. Thứ tư là không nói lời thêu dệt: không nói cho sướng miệng, không bịa chuyện, không nói lời vô ích. Miệng mình mỗi ngày nói hàng trăm câu. Chỉ cần giữ bốn điều này, thì miệng thành nguồn lành. Còn không giữ, miệng thành nguồn khổ cho mình và cho người.
Ba việc lành của ý. Thứ nhất là không tham: thấy của người mà không thèm muốn chiếm lấy. Thứ hai là không sân: gặp chuyện trái ý mà không nuôi giận trong lòng. Thứ ba là không si: không mê muội, thấy rõ việc nào đúng việc nào sai. Ý là gốc. Ý lành thì thân và miệng tự lành. Ý xấu thì thân miệng khó mà lành được.
Trong kinh có kể chuyện những vị vua ngày xưa cai trị bằng mười điều lành này: bố thí, giữ ngày trai giới, và hành trì thập thiện đạo. Nhờ vậy mà nước yên, dân an. Chuyện đó xa xôi, nhưng ý thì gần: một người giữ mười việc lành thì nhà người đó yên. Nhiều nhà yên thì xóm yên. Nhiều xóm yên thì nước yên. Không cần làm vua mới giữ được mười điều này. Người bán rau, người chạy xe, người làm công ty đều giữ được.
Thực tập mười việc lành không cần nghi lễ gì. Chỉ cần mỗi tối, trước khi ngủ, ngồi lại năm phút và rà soát: hôm nay thân mình có làm điều gì xấu không? Miệng mình có nói điều gì làm người ta buồn không? Ý mình có tham, có sân, có si không? Rà như vậy mỗi tối, giống như quét nhà mỗi ngày. Nhà quét mỗi ngày thì không dơ. Lòng rà mỗi ngày thì không đóng bụi.
Có một cô giáo kể: cô dạy học trò bằng cách cho mỗi em một tờ giấy, cuối ngày tự chấm mình giữ được mấy trong mười điều. Không ai chấm ai, tự mình chấm mình. Một tháng sau, lớp hiền hẳn. Không phải vì cô phạt. Mà vì đứa nào cũng bắt đầu để ý tới miệng mình, tay mình, ý mình. Để ý là bước đầu của mọi thay đổi.
Mười việc lành không phải là luật để sợ. Nó là mười cái cọc cắm xuống ao đời, để nước không đục. Cắm được cọc nào thì ao trong thêm một chút. Cắm đủ mười cọc thì ao trong veo. Và khi ao trong, mình soi xuống sẽ thấy mặt mình rõ ràng. Mặt mình lúc đó, kinh gọi là mặt của người sống lành.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư