Buổi chiều, trong con hẻm nhỏ, tiếng một người cha quát tháo vang ra tận đầu ngõ. Đứa con trai chừng mười tuổi làm vỡ cái chén. Người cha cầm cây roi, vừa đánh vừa mắng. Đứa bé không khóc to nữa. Nó chỉ co người lại, mắt nhìn xuống đất.
Hàng xóm nghe thấy, lắc đầu. Ai cũng từng thấy cảnh ấy. Có người nói: thương cho roi cho vọt. Có người nói: ngày xưa mình cũng bị đánh mà vẫn nên người. Nhưng ít ai hỏi: đứa trẻ sau trận đòn ấy mang theo điều gì trong lòng.
Đứa trẻ không học được bài học mà cha mẹ muốn dạy. Nó học được một điều khác. Rằng khi người lớn giận, người lớn có quyền làm đau người nhỏ hơn. Rằng nhà không phải chỗ an toàn nhất. Rằng muốn yên thân thì phải giấu, phải nói dối, phải tránh mặt cha mẹ.
Có những đứa trẻ lớn lên vẫn nhớ như in trận đòn năm mười tuổi. Không nhớ mình đã làm vỡ cái gì. Chỉ nhớ cảm giác sợ hãi và xấu hổ. Cảm giác ấy theo nó tới tận khi trưởng thành. Nó sợ cha mẹ mình. Lớn lên, nó xa cha mẹ mình. Không phải vì nó bất hiếu. Mà vì trong lòng nó, cha mẹ gắn với nỗi sợ nhiều hơn là sự ấm áp.
Trong kinh Pháp Cú có câu: lấy không giận thắng giận, lấy thiện thắng không thiện. Nói bằng lời thường là: giận không dập được giận. Chỉ có hiền lành mới thắng được điều không hiền lành. Người cha cầm roi trong lúc giận, tưởng mình đang dạy con. Thật ra lúc ấy, cơn giận đang dạy cả hai cha con. Nó dạy đứa trẻ sợ hãi. Nó dạy người cha quen tay.
Sách xưa cũng nhắc: dạy dỗ điều lành tốt cho trẻ em là một việc thiện. Dạy, chứ không phải đánh. Chữ dạy đi với điều lành. Đứa trẻ học bằng cách nhìn người lớn sống, nhiều hơn là nghe người lớn mắng. Một người cha giữ được bình tĩnh khi con làm sai, đang dạy con bài học lớn nhất: làm sai thì sửa, không phải làm sai thì bị đau.
Dĩ nhiên, con làm sai thì phải có kỷ luật. Không ai nói cha mẹ cứ để con muốn làm gì thì làm. Nhưng kỷ luật và đòn roi là hai chuyện khác nhau. Kỷ luật là con phải dọn chỗ mình làm vỡ, phải xin lỗi người mình làm phiền, phải chịu hậu quả việc mình làm. Đòn roi chỉ làm con đau, rồi con sợ, rồi con giấu. Việc thì vẫn chưa được sửa.
Có một bà mẹ kể: con trai bà hay nói dối. Bà đánh mãi không hết. Một hôm bà ngồi xuống hỏi con: vì sao con nói dối. Thằng bé nói: vì con sợ mẹ đánh. Bà nghe xong, lặng người. Hóa ra chính cây roi đã dạy con bà nói dối. Từ hôm đó bà bỏ roi. Bà bảo con: nói thật, mẹ sẽ không đánh. Có sai thì cùng sửa. Vài tháng sau, thằng bé bớt nói dối hẳn. Không phải vì nó ngoan hơn. Mà vì nhà đã an toàn hơn để nói thật.
Nhân quả trong việc dạy con rất rõ. Gieo sợ hãi thì gặt xa cách. Gieo sự tin tưởng thì gặt sự gần gũi. Đứa trẻ lớn lên trong nhà hay có tiếng quát tháo sẽ học cách quát tháo. Đứa trẻ lớn lên trong nhà có người lớn biết lắng nghe sẽ học cách lắng nghe. Con cái là tấm gương phản chiếu cách cha mẹ sống mỗi ngày.
Muốn con nên người, cha mẹ phải sửa mình trước. Lúc giận, hãy dừng lại một chút. Uống một ngụm nước. Ra ngoài hiên đứng một lát. Rồi quay vào nói với con bằng giọng bình thường. Con làm vỡ chén, chén vỡ rồi. Nhưng lòng con có vỡ theo hay không, là do cách cha mẹ xử sự lúc đó.
Một ngày kia, đứa trẻ sẽ lớn. Nó sẽ không nhớ cha mẹ đã đánh nó bao nhiêu roi. Nó sẽ nhớ cha mẹ đã ôm nó vào lòng khi nó sai, hay đã quay lưng khi nó cần nhất. Nhân mình gieo hôm nay, quả mình gặt là mối quan hệ với con suốt đời.
Bỏ cây roi xuống không phải là nuông chiều con. Đó là chọn gieo một hạt giống khác. Hạt giống của sự bình tĩnh, của lời nói nhẹ, của lòng tin. Hạt ấy nảy mầm chậm. Nhưng quả của nó bền. Đó là một đứa con khi lớn lên, gặp chuyện khó, sẽ tìm về với cha mẹ đầu tiên. Vì nó biết, ở đó có người lắng nghe, chứ không có người cầm roi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư