Buổi tối, cả nhà quây quần trước hiên. Người cha châm một điếu thuốc, rít một hơi dài, nhả khói bay mù mịt. Đứa con ngồi ngay bên cạnh, ho khẽ mấy tiếng rồi lại thôi. Không ai nói gì. Cảnh ấy quen đến mức chẳng ai thấy có gì lạ. Hút thuốc trong nhà, trước mặt con, đã thành thói quen của bao nhiêu người cha.
Nhưng đứa trẻ ngồi đó đang hít thứ khói mà nó không chọn. Người lớn hút thuốc là tự mình chọn. Đứa con thì không được chọn. Nó còn nhỏ, phổi còn non, chỉ biết ngồi cạnh cha mà hít vào. Mỗi làn khói bay qua mặt con là một lần mình gieo một nhân xấu vào chính đứa con mình thương nhất.
Trong kho sách cổ có một câu rất đáng nhớ: Phật sợ nhân, cho nên Phật không dám gieo nhân xấu, chúng sanh sợ quả. Nghĩa là bậc trí sợ ngay từ lúc gieo nhân, còn người thường chỉ sợ khi quả báo đã tới. Người cha hút thuốc trước mặt con hôm nay chưa thấy quả gì. Đứa trẻ ho vài tiếng rồi thôi. Nhưng nhân đã gieo thì quả sẽ tới, chỉ là sớm hay muộn. Đến khi con ho hen, viêm phổi, hay lớn lên cũng cầm điếu thuốc như cha, lúc ấy hối thì đã muộn.
Có sách dạy rằng đạo Phật chủ trương từ bi, hỉ xả, tuyệt đối không hại người, không dùng võ lực, không sát sinh. Hại người ở đây không chỉ là cầm dao. Làm cho người khác đau ốm, làm cho sức khỏe của người khác hao mòn, cũng là hại người. Làn khói thuốc tưởng nhẹ, nhưng nó đi thẳng vào phổi đứa trẻ. Mình thương con, mình đi làm vất vả để nuôi con, rồi mình lại đem khói thuốc về nhà cho con hít. Thương như vậy thì thương chưa trọn.
Điều đáng sợ hơn là đứa trẻ học bằng mắt, không học bằng lời. Cha có thể dặn con trăm lần rằng đừng hút thuốc, có hại lắm. Nhưng ngày nào con cũng thấy cha châm thuốc, thấy khói thuốc gắn với hình ảnh người cha sau một ngày làm việc mệt nhọc, thì trong đầu đứa trẻ, hút thuốc trở thành hình ảnh của người lớn, của sự mạnh mẽ, của sự thư giãn. Lớn lên, đến tuổi tò mò, nó sẽ cầm điếu thuốc đầu tiên mà không cần ai rủ rê. Cái nhân cha gieo hôm nay, con gặt vào mười năm sau.
Nhiều người cha nói rằng bỏ thuốc khó lắm, hút mấy chục năm rồi, bỏ không được. Nhưng bỏ hẳn trong một ngày thì khó, còn không hút trước mặt con thì làm được ngay hôm nay. Ra ngoài sân, ra ban công, đợi con ngủ rồi hãy hút, hay tốt hơn là giảm dần từng điếu một. Không cần làm anh hùng, chỉ cần làm một việc nhỏ: đừng để khói bay vào mặt con.
Trong nhà còn có người già, có vợ đang mang thai, có đứa trẻ đang tuổi ăn tuổi lớn. Mỗi người đều hít chung bầu không khí trong nhà. Một người hút thuốc là cả nhà cùng hút. Nhân quả trong nhà là vậy đó. Không phải chuyện của riêng ai. Người gieo nhân là một người, nhưng người gặt quả là cả gia đình.
Có người nghĩ rằng nhân quả là chuyện kiếp sau, chuyện xa xôi. Nhưng nhân quả gần nhất chính là trong nhà mình. Hôm nay mình hút thuốc trước mặt con, ngày mai con ho. Hôm nay mình nhả khói vào mặt vợ, ngày mai vợ mệt. Không cần đợi kiếp sau. Quả báo của làn khói đến ngay trong chính căn nhà này, chỉ là nó đến từ từ, lặng lẽ, nên mình không nhận ra.
Thương con không chỉ là mua sữa ngon, mua áo đẹp. Thương con là giữ cho không khí trong nhà sạch để con lớn lên khỏe mạnh. Thương con là làm gương để con không bước vào con đường mà mình đã lỡ bước. Người cha nào cũng muốn con hơn mình. Muốn con hơn mình thì phải bắt đầu từ việc nhỏ nhất: dập điếu thuốc khi con còn ngồi bên cạnh.
Tối nay, khi tay vừa đưa lên châm thuốc, mình hãy nhìn sang đứa con ngồi bên cạnh. Nhìn mặt nó, nhìn hơi thở của nó, rồi hỏi mình một câu: làn khói này có đáng không? Nếu câu trả lời là không, thì đó là lúc mình bắt đầu gieo một nhân khác. Một nhân lành, mà quả của nó là đứa con khỏe mạnh, và một đứa trẻ lớn lên không cần đến điếu thuốc để thấy mình đã trưởng thành.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư