Buổi trưa, trời nắng gắt. Trước cổng chợ, có một người ăn xin ngồi nép vào bóng râm. Quần áo cũ. Tay cầm chiếc nón lá rách. Trước mặt là cái bát sành đã sứt. Người qua lại đông. Ai cũng vội. Có người liếc nhìn rồi đi. Có người ném vào bát vài đồng lẻ mà không dừng lại. Có người dừng lại, nhìn một lúc, rồi cũng đi. Người ăn xin không nói gì. Chỉ ngồi đó. Chờ.
Bạn đi ngang qua. Trong tay bạn có một hộp cơm vừa mua. Cơm còn nóng. Bạn định mang về nhà ăn. Nhưng nhìn người ngồi đó, bạn chần chừ. Cho hay không cho. Cho bao nhiêu. Cho rồi người ta có thật sự đói không. Hay là lừa gạt. Những câu hỏi đó chạy qua đầu rất nhanh. Nhanh đến mức bạn chưa kịp trả lời thì chân đã bước qua rồi. Đi được vài bước, bạn quay lại. Người đó vẫn ngồi đó. Bạn quay đi. Cả buổi trưa, hộp cơm trong tay bỗng nặng hẳn.
Chuyện cho người ăn xin một bữa cơm, nghe thì đơn giản. Nhưng trong lòng người cho, nó không đơn giản chút nào. Có sự thương. Có sự nghi ngờ. Có sự tính toán. Có cả sự sợ bị lừa. Những thứ đó trộn vào nhau, làm cho một việc nhỏ trở nên nặng nề. Đến mức nhiều người chọn cách đi qua cho nhanh. Đi qua rồi, lòng lại không yên. Không cho thì áy náy. Cho thì lại sợ mình dại. Cái khó không nằm ở hộp cơm. Cái khó nằm ở lòng mình.
Trong kinh Mười Điều Thiện có dạy một câu rất rõ ràng. Đem tiền của, phương tiện của mình để giúp đỡ cho chúng sanh được an vui, ấm no, đó là sự bố thí đáng làm. Ngược lại, chiếm đoạt của người khác, dù là vật nhỏ như cây kim, sợi chỉ, cũng thuộc về trộm cắp. Hai việc đặt cạnh nhau như vậy, để người đọc thấy rõ. Một bên là cho đi. Một bên là lấy đi. Cho đi thì làm người khác an vui, ấm no. Lấy đi thì làm người khác khổ. Nhân quả bắt đầu từ chính chỗ này. Từ bàn tay mình mở ra hay nắm lại.
Trong một cuốn sách khác, thiền sư Thích Thanh Từ có nói thêm một câu rất thấm. Tuy giúp của ít mà thông cảm nỗi khổ đau của họ, còn hơn là giúp nhiều mà lạnh lạt vô tình. Nghĩa là cái quý của việc cho không nằm ở số lượng. Một hộp cơm cho với sự thông cảm, quý hơn một số tiền lớn cho với thái độ lạnh nhạt. Người nhận không chỉ nhận cơm. Họ nhận cả ánh mắt của mình. Nhận cả thái độ của mình. Một hộp cơm đưa bằng hai tay, kèm một câu nói nhẹ nhàng, sẽ làm người ta ấm hơn một tờ tiền ném xuống từ trên cao.
Có người hỏi, nếu người ăn xin đó là giả thì sao. Nếu họ không thật sự đói thì sao. Câu hỏi đó không sai. Ngoài đời có đủ loại người. Nhưng Phật dạy bố thí là dạy tâm mình, trước khi dạy kết quả. Tâm mình mở ra, đó đã là nhân lành. Còn người nhận dùng nó ra sao, đó là nhân quả của họ. Mình không kiểm soát được. Mình chỉ kiểm soát được bàn tay mình có mở ra hay không. Và lòng mình có thông cảm hay không. Cứ lo kiểm tra người khác có xứng đáng hay không, thì cả đời mình sẽ không cho ai được gì.
Cho một bữa cơm cũng là gieo một hạt giống. Hạt giống đó không chỉ gieo vào người nhận. Nó gieo vào chính mình. Hôm nay mình cho một người ăn xin một hộp cơm, ngày mai mình sẽ dễ cho hơn. Ngày kia, mình sẽ dễ thương hơn. Lòng thương cũng như cơ bắp. Càng tập càng khỏe. Càng cho càng rộng. Người keo kiệt không phải sinh ra đã keo kiệt. Mà vì lâu ngày không tập cho. Bàn tay cứ nắm chặt mãi, đến lúc muốn mở ra cũng khó.
Cũng cần nói thêm một điều. Cho người ăn xin một bữa cơm không phải là việc lớn. Nó không thay đổi được đời ai. Người đó ăn xong bữa này, ngày mai vẫn đói. Nhưng việc nhỏ đó thay đổi được mình. Nó nhắc mình rằng mình còn may mắn. Mình còn có cơm ăn. Mình còn có nhà để về. Mình còn có sức khỏe để đi làm. Nhớ được điều đó, lòng mình tự nhiên bớt than vãn. Bớt thấy đời bất công. Bớt đòi hỏi. Người biết mình đang có gì, sẽ ít khổ hơn người chỉ nhìn vào thứ mình chưa có.
Có một cách cho rất đẹp. Mua thêm một hộp cơm. Ngồi xuống bên cạnh người đó. Đưa bằng hai tay. Nói một câu đơn giản. Chúc bác ăn ngon miệng. Không hỏi han dài dòng. Không dạy dỗ. Không chụp hình. Chỉ đưa cơm, rồi đi. Người nhận sẽ nhớ bữa cơm đó. Không phải vì cơm ngon. Mà vì có người đã ngồi xuống với họ. Ngồi xuống, nghĩa là không còn trên cao nhìn xuống. Ngồi xuống, nghĩa là mình với họ ngang nhau. Cùng là người. Cùng đói. Cùng cần được thương.
Trưa nay, nếu gặp một người ăn xin, bạn thử dừng lại một chút. Không cần suy nghĩ lâu. Không cần kiểm tra thật giả. Chỉ cần nhìn vào mắt họ một lúc. Rồi làm theo lòng mình. Nếu lòng nói cho, thì cho. Cho một hộp cơm. Cho một chai nước. Cho một câu nói tử tế. Cho xong, đừng nghĩ nữa. Đừng tính xem phước được bao nhiêu. Đừng kể với ai. Chỉ cần biết, trưa nay, mình đã mở bàn tay ra một lần. Một lần thôi. Nhưng hạt giống đó, đã gieo xuống rồi. Và nó sẽ mọc lên, theo cách của nó, vào lúc của nó.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư