Bà Sáu bán tạp hóa đầu hẻm có một cuốn sổ nợ. Trong sổ ghi tên những người mua chịu, người vài chục ngàn, người vài trăm ngàn. Có người trả đúng hẹn, có người khất lần khất lượt. Nhưng có một trang sổ bà không bao giờ đòi. Đó là trang ghi tên chị Hoa, người hàng xóm bị chồng bỏ, một mình nuôi hai đứa con, vay bà năm triệu để đưa con đi bệnh viện. Bà cho vay, không lấy lãi, dặn: “Khi nào có thì trả, không có thì thôi.”
Chị Hoa hỏi: sao bà không lấy lãi, người ta cho vay đều lấy lãi cả. Bà Sáu đáp: “Lúc người ta hoạn nạn mà mình còn tính lãi, thì tiền đó có vui gì đâu. Bà cho mượn, không phải để kiếm lời. Cho mượn để người ta qua được lúc khó.” Câu nói nghe như chuyện thường, mà làm thì không thường chút nào. Năm triệu với bà Sáu không phải số tiền nhỏ. Đó là tiền bà dành dụm cả năm trời. Cho vay không lãi, tức là bà chấp nhận tiền của mình nằm yên trong tay người khác, không sinh thêm đồng nào, mà còn có thể mất luôn.
Hai năm sau, chị Hoa trả đủ năm triệu. Không thiếu một đồng. Chị còn mang thêm một giỏ trái cây, nói là quà cảm ơn. Bà Sáu nhận giỏ trái cây, còn tiền thì bà đếm lại rồi đưa cho chị Hoa một triệu, bảo: “Bà giữ lại một triệu này cho tụi nhỏ đi học. Coi như bà lì xì.” Chị Hoa khóc. Không phải vì một triệu, mà vì lần đầu tiên trong đời chị thấy có người cho mình vay tiền mà còn cho thêm. Bà Sáu cười: “Tiền bà cho vay không lãi, mà bà được lại nhiều lắm. Được cái tình của chị, được thấy hai đứa nhỏ lớn lên ngoan ngoãn. Thế là lời rồi.”
Kinh dạy: muốn biết nhân đời trước, hãy xem quả mình đang nhận hôm nay. Muốn biết quả đời sau, hãy xem việc mình đang làm hôm nay. Bà Sáu không học kinh nhiều. Bà chỉ làm theo lòng mình: thấy người hoạn nạn thì giúp, giúp thì giúp cho trọn, không tính lãi, không kể công. Việc bà làm hôm nay, quả của nó không nằm ở tiền lãi. Quả của nó nằm ở chỗ chị Hoa đứng dậy được, hai đứa nhỏ được đi học, một gia đình không tan vỡ giữa lúc khó khăn nhất.
Cho vay nặng lãi là gieo nhân xấu. Ai cũng biết. Lãi mẹ đẻ lãi con, người vay càng lún sâu, người cho vay càng giàu lên trên nỗi khổ của người khác. Tiền thì sinh lời, mà nghiệp thì sinh nợ. Nhưng cho vay không lấy lãi lúc hoạn nạn thì ngược lại: đó là gieo nhân lành. Đồng tiền cho vay lúc đó không còn là đồng tiền nữa. Nó là một bàn tay đưa ra đúng lúc người ta sắp chìm. Bàn tay đó có thể cứu cả một gia đình.
Có người nói: cho vay không lãi thì thiệt. Thiệt chứ. Thiệt trước mắt. Tiền nằm trong tay người khác, mình không dùng được. Nhưng cái thiệt trước mắt đó, đổi lại được cái gì? Đổi lại được lòng tin của người ta. Đổi lại được một gia đình còn nguyên vẹn. Đổi lại được tiếng thơm trong xóm: bà Sáu là người tốt, lúc khó khăn tìm đến bà là có đường ra. Cái tiếng đó, tiền nào mua được. Bà Sáu không giàu. Tiệm tạp hóa của bà nhỏ, lời mỗi ngày chỉ đủ ăn. Nhưng bà là người mà cả hẻm đều quý. Quý vì bà sống có tình.
Đừng khinh việc lành nhỏ. Như nước nhỏ từng giọt, rồi bình cũng đầy tràn. Một lần cho vay không lãi, là một giọt nước lành. Mười lần như thế, bình sẽ đầy. Bà Sáu không chỉ cho chị Hoa vay. Bà còn cho nhiều người khác vay, lúc thì tiền thuốc, lúc thì tiền học cho con, lúc thì tiền gạo cuối tháng. Mỗi lần như thế, bà đều không lấy lãi. Người ta trả được thì bà nhận, không trả được thì bà cho luôn, không ghi sổ nữa. Cuốn sổ nợ của bà vì thế mà mỏng dần. Mà lòng người quý bà thì dày lên.
Có lần bà Sáu ốm nặng, phải nằm viện. Tin lan ra, cả hẻm kéo nhau đến thăm. Người mang cháo, người mang sữa, người ngồi lại trực đêm thay cho con bà. Chị Hoa là người đầu tiên đến, ngồi bên giường bà cả đêm, nắm tay bà nói: “Bà ráng khỏe lại. Bà còn phải cho con vay tiền nữa.” Bà Sáu cười yếu ớt: “Ừ, bà khỏe lại, bà cho vay tiếp.” Câu nói đùa mà cả phòng bệnh đều cười. Nhưng ai cũng hiểu: cái nhân bà gieo, giờ đang trổ quả. Quả không phải là tiền lãi. Quả là tình người quay về đúng lúc bà cần nhất.
Nếu bạn có một ít tiền dư, và có người quen đang hoạn nạn cần vay, hãy thử cho vay mà không lấy lãi. Không cần cho nhiều. Chỉ cần cho trong khả năng của mình. Cho rồi thì đừng tính toán, đừng nhắc nhở, đừng kể công. Cứ để người ta yên tâm mà vượt qua lúc khó. Đồng tiền không lãi đó, có thể là cái phao cứu một gia đình. Và một ngày nào đó, khi chính bạn gặp khó khăn, sẽ có người đưa tay ra với bạn, như bạn đã từng đưa tay ra với người khác. Đó là nhân quả. Gieo nhân nào, gặt quả ấy. Gieo đồng tiền không lãi, gặt lại tình người không tính được bằng tiền.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư