Có những gia đình, mọi thứ đều đủ đầy mà vẫn không yên. Nhà cửa khang trang, con cái học giỏi, tiền bạc không thiếu, nhưng bữa cơm nào cũng nặng nề. Chỉ vì trong nhà có một người hay nóng giận. Một câu trái ý là đập bàn, một việc không vừa lòng là mắng mỏ cả nhà. Người đó giận xong thì quên, nhưng vợ con thì nhớ. Nhớ lâu, nhớ dai, nhớ đến mức sợ hãi. Một niệm nóng giận nổi lên, cả nhà mất yên. Mà cái mất yên ấy không chỉ mất một buổi tối, nó mất dần, mất mòn, đến khi nhìn lại thì tình cảm trong nhà đã sứt mẻ nhiều lắm rồi.
Kinh Pháp Cú có câu kệ nói về hận thù mà tôi thấy đúng đến đau lòng. Với hận diệt hận thù, đời này không có được. Không hận diệt hận thù, là định luật ngàn thu. Nghĩa là lấy giận dữ để trị giận dữ thì không bao giờ hết giận. Lấy hận thù để đáp hận thù thì hận thù chỉ nhân lên. Chỉ có không hận, chỉ có lòng từ, mới diệt được hận. Người ta hay nghĩ rằng phải cứng rắn, phải hơn thua thì người khác mới sợ, mới nể. Nhưng sự thật là càng hơn thua thì càng khổ, càng giận thì càng mất. Cái nóng giận không diệt được cái gì ngoài chính sự bình yên của mình.
Trong sách dạy về thiền của Hòa thượng Thích Minh Châu có câu: từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng hữu tình. Câu này nói về người tu thiền, nhưng cũng là bài học cho người sống đời thường. Sân hận là một trong ba độc làm khổ con người, cùng với tham và si. Sân hận không chỉ làm khổ người khác, mà làm khổ chính mình trước tiên. Người giận thì tim đập nhanh, mặt đỏ, lời nói mất kiểm soát, ngủ không ngon, ăn không ngon. Cơn giận chưa làm hại ai thì đã làm hại mình rồi. Giống như người cầm cục than nóng để ném người khác, người khác chưa chắc bị bỏng, mà tay mình bỏng trước.
Nhân quả của sân hận đến rất nhanh, nhanh hơn nhiều loại nghiệp khác. Một câu nói trong lúc giận có thể làm mất một người bạn. Một quyết định trong lúc giận có thể làm mất một công việc. Một lần ra tay trong lúc giận có thể phải trả giá cả đời. Mà lạ là người ta thường giận vì những chuyện rất nhỏ: một câu nói vô tình, một việc làm không vừa ý, một sự chậm trễ ngoài đường. Chuyện nhỏ, nhưng cơn giận thì lớn, và cái giá phải trả thì lớn hơn cơn giận gấp nhiều lần. Người xưa ví sân hận như lửa đốt rừng: một đốm lửa nhỏ thôi, mà cả cánh rừng công đức bao năm gây dựng cháy rụi trong chốc lát.
Vậy làm sao bớt giận? Không ai bảo mình không được giận, vì giận là cảm xúc tự nhiên, ai cũng có. Chỉ là đừng để giận làm chủ mình. Cách đơn giản nhất là chậm lại một nhịp. Khi cơn giận nổi lên, đừng nói ngay, đừng làm ngay. Uống một ngụm nước, đi ra chỗ khác, hít thở vài hơi. Chỉ cần vài phút thôi, cơn giận đã hạ xuống một nửa. Lúc ấy mình nói gì cũng nhẹ hơn, quyết định gì cũng sáng hơn. Người tu thiền gọi đó là tỉnh giác: thấy cơn giận đang nổi lên, biết nó là cơn giận, không chạy theo nó. Thấy được nó là đã thắng được một nửa.
Có một cách nữa, là tập nghĩ về hậu quả trước khi nổi giận. Trước khi mắng con, tự hỏi: mình mắng xong con có ngoan hơn không, hay con chỉ sợ hơn? Trước khi cãi vợ, tự hỏi: mình thắng trong cuộc cãi này thì được gì, mất gì? Trước khi nổi nóng với đồng nghiệp, tự hỏi: việc này một năm sau còn quan trọng không? Hầu hết câu trả lời đều là không. Chuyện nhỏ, mà mình làm cho nó lớn bằng cơn giận của mình. Nghĩ được như vậy, cơn giận tự nhiên nhỏ lại. Người khôn không phải là người không giận, mà là người biết cơn giận của mình đắt giá thế nào nên không đem ra xài bừa.
Cuối cùng, xin nhớ: nhẫn nhịn không phải là yếu đuối. Người nhịn được một câu khi đang giận, đó là người mạnh. Người giữ được nhà mình yên khi mọi thứ đang căng, đó là người có phước. Một niệm nóng giận có thể làm mất yên cả nhà, thì một niệm nhẫn nhịn cũng có thể giữ yên cả nhà. Hôm nay mình nhịn một lần, ngày mai mình nhịn dễ hơn một lần. Dần dần, cơn giận đến thưa hơn, đi nhanh hơn, và nhà mình cũng yên hơn. Nhân quả không thiên vị ai: gieo giận thì gặt giận, gieo nhẫn thì gặt yên. Muốn nhà yên thì bắt đầu từ chính cái tâm của mình, ngay lúc này.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư