Cô nhân viên mới vào làm, tay run run khi trình bày trước cả phòng. Nói xong, cô ngồi xuống, mặt đỏ bừng. Cả phòng im lặng. Người sếp chỉ nói một câu: bài trình bày rõ ràng, phần số liệu làm kỹ lắm. Cô gái thở ra một hơi dài. Từ hôm đó, cô làm việc tự tin hẳn lên.
Một câu khen đúng lúc, sức của nó lớn hơn mình tưởng. Người được khen không chỉ vui một buổi. Họ nhớ câu đó những lúc chán nản, những lúc muốn bỏ cuộc. Một lời lành có thể nâng một người lên. Một lời cay độc cũng có thể dìm một người xuống. Cùng là lời nói, mà gieo ra hai loại quả khác nhau.
Sách Khổng Minh Thần Toán có câu: dầu cho muôn ngàn kinh điển, không bằng dạy cho người một lời lành. Nghe thì có vẻ quá lời. Nhưng nghĩ kỹ sẽ thấy đúng. Bao nhiêu sách vở cũng chỉ để dạy con người sống lành. Mà sống lành bắt đầu từ những điều nhỏ nhất, trong đó có lời mình nói ra mỗi ngày.
Khen cũng có khen thật và khen giả. Khen thật là thấy cái hay mà nói, nói đúng chỗ, đúng lúc. Khen giả là nịnh, là nói cho người ta vui để mình được việc. Người nghe có thể không phân biệt ngay, nhưng lâu ngày họ sẽ biết. Lời nịnh gieo ra sự ỷ lại. Lời khen thật gieo ra sự tự tin và cố gắng.
Nhiều người ngại khen. Sợ người ta kiêu. Sợ mình mất giá. Nhưng khen một người làm tốt không làm mình nhỏ đi. Ngược lại, người biết nhìn ra cái hay của người khác là người có con mắt rộng. Mình khen con mình học chăm, con sẽ chăm hơn. Mình khen vợ nấu ăn ngon, bữa cơm sẽ vui hơn. Mình khen đồng nghiệp làm tốt, cả đội sẽ làm tốt hơn.
Lời chê cũng vậy. Chê không phải là không được chê. Nhưng chê sao cho người ta sửa được, chứ không phải chê để người ta đau. Chê đúng việc, không chê con người. Nói lỗi sai, không nói người ta là đồ bỏ đi. Một câu chê cay độc có thể theo người ta cả đời. Mình quên rồi, họ vẫn nhớ.
Trong nhà Phật, lời nói là một trong ba nghiệp: thân, khẩu, ý. Khẩu nghiệp nặng hay nhẹ, bắt đầu từ những câu nói tưởng như vô thưởng vô phạt. Nói dối, nói hai lời, nói lời ác, nói lời thêu dệt. Bốn thứ ấy, ai cũng từng vấp. Nhưng cũng chính vì thế mà ai cũng có thể sửa, bắt đầu từ hôm nay.
Muốn gieo nhân lành bằng lời nói, không cần phải học thuộc kinh sách. Chỉ cần trước khi nói, dừng lại một giây mà hỏi mình: câu này nói ra, người nghe có nhẹ lòng hơn không. Nếu có, cứ nói. Nếu không, im lặng cũng là một cách gieo nhân lành.
Hôm nay, hãy thử khen một người thật lòng. Khen con, khen vợ chồng, khen đồng nghiệp, khen cả người bán hàng ngoài chợ. Một lời lành không tốn tiền, không mất công, mà quả của nó có thể theo người ta đi rất xa. Biết đâu nhiều năm sau, họ vẫn nhớ có một người từng nói với họ một câu làm họ đứng dậy được.
Nhiều gia đình rạn nứt không phải vì chuyện lớn, mà vì những câu nói nhỏ tích lại qua năm tháng. Vợ chồng sống với nhau, ngày nào cũng có chuyện để chê: sao anh vô tâm thế, sao em lúc nào cũng cằn nhằn. Chê mãi, người ta không sửa đâu. Người ta chỉ chai đi, rồi xa nhau dần. Một lời khen đúng lúc, ngược lại, có thể giữ một mái nhà. Khen không phải là giả vờ không thấy lỗi. Khen là chọn nhìn vào cái tốt trước, rồi mới sửa cái chưa tốt sau. Người được khen sẽ nghe lời góp ý dễ hơn nhiều.
Trẻ con cũng vậy. Đứa trẻ bị chê hoài sẽ tin rằng mình dở thật. Đứa trẻ được khen đúng chỗ sẽ dám thử, dám sai, dám làm lại. Một lời khen của cha mẹ có thể theo con đi cả đời. Một lời chê cay độc của cha mẹ cũng vậy. Cho nên, trước khi mở miệng với con, mình nên nhớ: lời mình nói hôm nay, có thể là hạt giống nảy mầm trong lòng con mười năm nữa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư