Buổi chiều công bố điểm thi, cả nhà im lặng. Con ngồi trong phòng, không ăn cơm. Mẹ gõ cửa, con không mở. Bố đứng ngoài hành lang, hút thuốc, không nói gì. Cả nhà đều biết kết quả rồi. Con trượt.
Một kỳ thi, có khi chỉ là một kỳ thi. Nhưng với một đứa trẻ mười bảy, mười tám tuổi, nó giống như cả đời mình vừa sụp xuống. Bao nhiêu năm học, bao nhiêu buổi tối thức khuya, bao nhiêu kỳ vọng của cha mẹ, của thầy cô, của chính mình, tất cả gói trong một tờ giấy báo điểm. Mở ra, không có tên mình.
Cha mẹ thì đau theo một kiểu khác. Thương con, mà không biết nói sao. Nói nặng thì sợ con nghĩ quẩn. Nói nhẹ thì sợ con không cố gắng lần sau. Im lặng thì sợ con tưởng cha mẹ thất vọng. Làm cha mẹ lúc ấy, nói gì cũng thấy sai.
Có nhà, sau kỳ thi trượt, cả nhà cãi nhau. Bố trách mẹ chiều con quá. Mẹ trách bố không quan tâm con. Con nghe được, càng thêm tội lỗi. Một kỳ thi trượt, cuối cùng thành ra cả nhà đều trượt: trượt mất sự bình yên.
Lúc ấy, câu niệm Phật làm được gì? Câu niệm Phật không làm cho điểm thi tăng lên. Không làm cho con đậu lại. Không làm cho kỳ thi quay lại. Vậy niệm Phật để làm gì?
Niệm Phật lúc này là để giữ lòng mình lại. Giữ cho cha mẹ không nói ra những lời mà sau này phải hối hận. Giữ cho đứa con không nghĩ rằng mình là đồ bỏ đi. Giữ cho cả nhà không vì một kỳ thi mà mất nhau.
Trong Kinh A Di Đà, Phật dạy một điều rất đơn giản: nghe nói đến Phật A Di Đà, rồi chấp trì danh hiệu. Chấp trì là giữ chặt, không buông. Không phải giữ một lúc, rồi buông. Mà giữ chặt, giữ đều, giữ trong mọi hoàn cảnh. Lúc vui cũng giữ. Lúc buồn cũng giữ. Lúc đậu cũng giữ. Lúc trượt cũng giữ. Vì danh hiệu Phật là chỗ dựa, không phải là phần thưởng cho lúc mình thành công.
Trong Kinh Quán Vô Lượng Thọ, Phật dạy về ba tâm đưa người về Cực Lạc. Một là chí thành tâm, lòng chân thành. Hai là thâm tâm, lòng tin sâu. Ba là hồi hướng phát nguyện tâm, lòng nguyện đem công đức về Cực Lạc. Ba tâm ấy, đem ra dùng trong chuyện thi trượt, cũng rất hợp.
Chí thành tâm là nói thật với con: Bố mẹ thương con, không phải vì con đậu hay trượt. Bố mẹ thương con, vì con là con của bố mẹ. Nói câu ấy một cách thật lòng, không phải nói cho có. Nhiều cha mẹ nói: Bố mẹ không quan trọng điểm số đâu. Nhưng giọng nói, ánh mắt, cái thở dài sau đó, lại nói ngược lại. Con nghe được hết. Chí thành là nói sao, lòng vậy. Thương thật thì nói thật. Đừng nói một đằng, nghĩ một nẻo.
Thâm tâm là tin sâu rằng: một kỳ thi không định nghĩa được một con người. Con trượt kỳ thi này, không có nghĩa là con kém. Con có thể học lại, thi lại, đi đường khác, làm việc khác. Đời người dài lắm. Một kỳ thi chỉ là một đoạn đường. Tin sâu như vậy, thì cha mẹ mới không hoảng. Cha mẹ không hoảng, thì con mới không hoảng.
Hồi hướng phát nguyện tâm là đem việc này hướng về một chỗ lành. Thay vì ngồi trách nhau, cả nhà cùng ngồi lại, niệm Phật một lúc, rồi nói chuyện. Niệm Phật xong, lòng lắng xuống, mới nói được những lời tử tế. Con cần gì? Con muốn thi lại không? Con muốn nghỉ một năm đi làm rồi thi lại không? Con muốn học nghề không? Hỏi con như vậy, là đang hồi hướng: đem nỗi buồn này, hướng về một con đường mới, thay vì để nó hướng về cãi nhau, trách móc.
Có người mẹ kể: Hôm con tôi thi trượt, tôi không biết nói gì. Tôi vào phòng, ngồi cạnh con, không nói gì cả, chỉ niệm Phật thầm trong lòng. Niệm một lúc, con tôi bật khóc. Nó nói: Mẹ ơi, con xin lỗi. Tôi nói: Không sao đâu con. Mẹ ở đây. Hai mẹ con ngồi như vậy một lúc lâu. Sau đó, con tôi ăn cơm, rồi nói: Năm sau con thi lại. Người mẹ bảo: Nếu hôm ấy tôi mắng con, hay tôi khóc lóc, thì không biết chuyện gì sẽ xảy ra. May mà lúc ấy, tôi chỉ niệm Phật.
Câu niệm Phật lúc ấy không phải là phép màu. Nó là khoảng lặng. Khoảng lặng ấy cho người mẹ thời gian để không nói ra lời nặng. Cho đứa con thời gian để khóc, để xả hết, rồi mới nghĩ tiếp. Không có khoảng lặng ấy, lời nặng sẽ nói ra ngay, và không lấy lại được.
Thi trượt thì buồn. Buồn là phải. Đừng bắt con không được buồn. Cũng đừng bắt cha mẹ không được buồn. Buồn là thật. Nhưng buồn rồi thì sao? Buồn rồi, cả nhà vẫn phải sống tiếp. Vẫn phải ăn cơm. Vẫn phải đi làm. Vẫn phải tính đường cho năm sau. Câu niệm Phật không xóa được nỗi buồn. Nhưng nó giữ cho nỗi buồn không biến thành tai họa.
Cho nên, nếu nhà nào đang có con thi trượt, hãy nhớ ba điều. Một, nói thật với con: bố mẹ thương con, không phải vì điểm số. Hai, tin sâu: một kỳ thi không phải là cả đời con. Ba, ngồi lại với nhau, niệm Phật một lúc, rồi mới tính chuyện năm sau. Tính sau khi lòng đã lắng, quyết định sẽ khác hẳn quyết định lúc lòng đang rối.
Trượt một kỳ thi, đừng trượt cả lòng. Thi lại được. Lòng mà trượt mất, thì khó lấy lại hơn nhiều.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư