Mỗi năm, có những ngày cả nhà lại về quê. Thắp hương ở mộ tổ tiên, dọn cỏ, lau bia, đốt vàng mã. Người lớn thì khấn vái. Trẻ con thì chạy chơi quanh mộ. Có nhà về quê chỉ để làm cho xong thủ tục, rồi vội vã quay lại thành phố. Có nhà về mà lòng nặng trĩu, vì nhớ người đã khuất.
Thăm mộ tổ tiên không chỉ là phong tục. Đó là lúc mình nhớ về nguồn. Nhớ ông bà đã sống ra sao, cha mẹ đã nuôi mình thế nào. Nhớ để sống cho xứng đáng, không phải nhớ để khóc lóc rồi thôi.
Kinh Vu Lan Bồn kể chuyện Tôn giả Mục-liên. Sau khi chứng được sáu phép thần thông, ngài dùng huệ nhãn tìm cha mẹ, muốn cứu cha mẹ khỏi vòng trầm luân. Ngài thấy mẹ mình sinh làm ngạ quỷ, không có gì ăn uống, thân hình tiều tụy. Ngài lấy cơm dâng mẹ. Mẹ lấy tay trái che bát, tay phải bốc ăn, nhưng cơm chưa đến miệng đã hóa thành than lửa, nuốt không được.
Mục-liên đau lòng, về bạch Phật. Phật nói: tội của mẹ ông rất sâu. Dù ông thần lực nhiệm mầu, một mình cũng không cứu được. Lòng hiếu thảo của ông dù lớn, tiếng vang thấu đến cửu thiên, nhưng cũng không đủ. Muốn cứu được mẹ, phải nhờ thần lực của mười phương Tăng.
Kinh có câu: "Làm con hiếu-hạnh vi tiên." Làm con, hiếu hạnh là trước hết. Câu này nghe ngắn, mà nặng. Vì hiếu không phải chỉ là thắp hương ngày giỗ. Hiếu là cả một đời sống sao cho cha mẹ, tổ tiên được yên lòng.
Về quê thăm mộ, thắp một nén hương, niệm vài câu Phật hiệu, hồi hướng cho tổ tiên, đó là việc nên làm. Nhưng hiếu còn ở chỗ khác: sống tử tế, không làm điều xấu để tổ tiên phải hổ thẹn. Thương yêu anh em trong nhà, đừng vì đất đai, tiền bạc mà cãi nhau ngay trước mộ tổ tiên. Nuôi dạy con cháu nên người, để dòng họ được nở mày nở mặt.
Có người hỏi: niệm Phật cho người đã khuất, người ta có nhận được không? Kinh dạy: muốn cứu mẹ, Mục-liên phải nhờ sức của mười phương Tăng, nhờ tâm thành của mình và nhờ công đức của chúng Tăng. Một mình không đủ, nhưng có tâm thành, có sự hợp sức, thì được. Niệm Phật hồi hướng cho tổ tiên cũng vậy: không phải là phép màu, mà là cách mình gửi lòng thành của mình đi, nhờ câu niệm giữ cho lòng thành ấy được trong sạch, lâu bền.
Kinh Quán Vô Lượng Thọ dạy: phước thứ nhất của người tu tịnh nghiệp là hiếu nuôi cha mẹ, kính thờ bậc sư trưởng, có tâm nhân từ chẳng giết hại, tu mười nghiệp lành. Hiếu đứng đầu trong ba phước. Vì người không hiếu với cha mẹ, thì tu gì cũng khó thành. Cái gốc mà hỏng thì cây không lớn được.
Vậy nên, lần tới về quê thăm mộ, đừng vội. Dọn cỏ cho sạch, thắp hương cho ngay ngắn, niệm Phật vài câu, khấn với tổ tiên một lời: con sẽ sống tử tế, sẽ thương yêu anh em, sẽ dạy con cháu nên người. Lời khấn ấy không cần dài. Chỉ cần thật.
Lúc dọn mộ, hãy kể cho con cháu nghe về ông bà. Ông nội ngày xưa làm nghề gì, sống ra sao. Bà ngoại nấu món gì ngon nhất. Những câu chuyện ấy, nghe thì nhỏ, nhưng chính là sợi dây nối các thế hệ lại với nhau. Trẻ con nghe chuyện tổ tiên, sẽ biết mình từ đâu mà ra, sẽ biết quý cái gốc của mình. Còn người lớn kể lại, cũng là một lần nhớ lại, một lần tự nhắc mình sống cho xứng với người đi trước.
Rồi khi quay lại thành phố, nhớ mang theo cái hiếu ấy về nhà. Gọi điện cho cha mẹ thường xuyên hơn. Về thăm cha mẹ khi còn sống, đừng đợi đến khi chỉ còn mộ để thăm. Vì hiếu với người đã khuất thì tốt, nhưng hiếu với người còn sống mới là quan trọng nhất. Mộ thì năm thăm một lần. Cha mẹ thì ngày nào cũng cần một cuộc điện thoại, một bữa cơm, một lời hỏi han.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư