Có lần, một người thợ chụp hình nói với tôi: muốn chụp rõ một người trong đám đông, đừng cố chụp hết cả đám đông. Hãy lấy nét một chỗ, một khuôn mặt, một ánh mắt. Khi một chỗ đã rõ, cả bức hình sẽ rõ theo. Tôi nhớ câu ấy khi đọc tới phép quán thứ chín trong Kinh Quán Vô Lượng Thọ. Phật dạy: muốn thấy thân Phật, đừng cố tưởng hết tất cả. Hãy bắt đầu từ một chỗ. Một chỗ rõ rồi, tất cả sẽ hiện ra.
Trong Kinh Quán Vô Lượng Thọ, sau khi dạy tám phép quán đầu, từ quán mặt trời lặn, quán nước, quán đất, quán cây báu, quán ao báu, quán lầu báu, quán tòa sen, quán tượng Phật, Đức Phật bảo A Nan và Vi Đề Hi: kế lại, nên quán Phật Vô Lượng Thọ thân tướng quang minh. Thân Phật như trăm ngàn muôn ức sắc vàng diêm phù đàn. Thân Phật cao sáu mươi muôn ức na do tha hằng hà sa do tuần. Lông trắng giữa hai mày xoay bên hữu, uyển chuyển như năm tòa núi Tu Di. Mắt Phật như bốn đại hải xanh biếc và trắng phân minh. Các lỗ lông nơi thân Phật phóng ánh sáng ra như núi Tu Di.
Nghe tới đây, người mới tu thường nản. Thân Phật lớn như vậy, tướng hảo nhiều như vậy, làm sao tưởng cho nổi? Tám vạn bốn ngàn tướng. Mỗi tướng lại có tám vạn bốn ngàn tùy hình hảo. Mỗi hình hảo lại có tám vạn bốn ngàn quang minh. Mỗi quang minh chiếu khắp mười phương thế giới. Đếm không xuể. Tưởng không hết. Nhưng Phật dạy một cách rất thực tế: chỉ nên nhớ tưởng khiến tâm nhãn được thấy. Thấy sự ấy, liền thấy mười phương chiếu khắp tất cả chư Phật. Vì thấy chư Phật nên gọi là niệm Phật tam muội.
Rồi Phật dạy bí quyết: người trí phải buộc niệm, quán kỹ Vô Lượng Thọ Phật, từ một tướng hảo mà vào, chỉ quán lông trắng giữa hai mày khiến rất tỏ rõ. Được thấy lông trắng ấy rồi thì tám vạn bốn ngàn tướng hảo tự nhiên sẽ hiện. Thấy Phật Vô Lượng Thọ, liền thấy vô lượng chư Phật mười phương. Vì thấy vô lượng chư Phật nên được chư Phật hiện tiền thọ ký. Đây là khắp quán tưởng tất cả sắc thân Phật, gọi là pháp quán thứ chín. Quán như đây gọi là chánh quán, nếu quán khác gọi là tà quán.
Nghĩa là: đừng ôm đồm. Chỉ cần một điểm. Lông trắng giữa hai mày, nhỏ như một chấm, mà thấy rõ được chấm ấy, thì cả thân Phật hiện ra. Giống như người thợ chụp hình lấy nét một chỗ. Giống như người học trò chỉ cần hiểu một bài cho thật kỹ, rồi các bài khác tự thông. Tâm mình hay loạn vì mình bắt nó làm quá nhiều việc cùng lúc. Tưởng hết thân Phật, tưởng hết cõi Cực Lạc, tưởng hết mười phương chư Phật. Tâm nào chịu nổi? Phật bảo: chỉ một chỗ thôi. Buộc niệm vào một chỗ. Chỗ ấy rõ, tất cả rõ.
Nhưng quán thứ chín còn có một tầng sâu hơn nữa. Kinh nói: quán tưởng đây gọi là quán thân tất cả Phật, vì quán thân Phật nên cũng thấy tâm Phật. Phật tâm là đại từ bi tâm, dùng từ vô duyên nhiếp thọ các chúng sanh. Nghĩa là: thấy thân Phật, sẽ thấy lòng Phật. Thân Phật là tướng. Lòng Phật là từ bi. Tướng lớn bao nhiêu, lòng từ bi lớn bấy nhiêu. Quang minh chiếu khắp mười phương, nhiếp lấy chúng sanh niệm Phật chẳng bỏ sót. Không bỏ sót một ai. Kể cả mình. Kể cả người đang ngồi đây, lòng còn đầy phiền não.
Chữ từ vô duyên nghe khó hiểu, nói dễ hiểu là: thương mà không cần lý do, không cần điều kiện. Thương không phải vì người ta tốt với mình. Thương không phải vì người ta xứng đáng. Thương vì đó là bản chất của lòng từ bi. Như mặt trời chiếu, không chọn nhà giàu hay nhà nghèo. Như mưa rơi, không chọn vườn tốt hay vườn xấu. Quang minh của Phật chiếu khắp, nhiếp lấy chúng sanh niệm Phật chẳng bỏ sót. Chỉ cần mình niệm, là mình đã ở trong ánh sáng ấy rồi.
Người tu quán thứ chín, kinh nói, bỏ thân, đời khác sanh trước chư Phật, được Vô Sanh Nhẫn. Nhưng ngay trong đời này, phép quán ấy đã có ích rồi. Khi tâm mình loạn, khi mình buồn, khi mình giận, hãy thử làm theo lời Phật dạy: buộc niệm vào một chỗ. Có thể là câu niệm Phật. Có thể là hơi thở. Có thể là hình ảnh lông trắng giữa hai mày, một chấm sáng nhỏ, rõ ràng, yên tĩnh. Đừng cố giải quyết hết mọi chuyện cùng lúc. Chỉ cần một chỗ rõ. Một chỗ rõ, tâm sẽ yên. Tâm yên, mọi chuyện sẽ rõ theo.
Có người hỏi: quán tưởng như vậy có phải là tưởng tượng không? Phật đã nói trước: pháp được nghe trong định, lúc xuất định nhớ giữ chẳng bỏ, phải khế hiệp với lời trong Kinh. Nếu chẳng hiệp thì gọi là vọng tưởng. Nếu hiệp thì gọi là chánh quán. Nghĩa là: tưởng phải đúng với kinh. Không tự bịa ra hình ảnh theo ý mình. Lông trắng giữa hai mày, thân vàng, mắt như biển lớn, quang minh chiếu khắp. Kinh nói sao, tưởng vậy. Tưởng đúng, gọi là chánh quán. Tưởng sai, gọi là tà quán. Cái ranh giới ấy rất mong manh, nên người tu phải bám kinh mà tưởng, không tưởng theo trí tưởng tượng của mình.
Quán thứ chín, nói cho cùng, là bài học về cách nhìn. Nhìn một người, đừng nhìn hết mọi lỗi lầm của họ cùng lúc. Hãy nhìn một điểm tốt của họ cho thật rõ. Nhìn một việc, đừng nhìn hết mọi khó khăn cùng lúc. Hãy nhìn một bước đi trước mắt cho thật rõ. Nhìn chính mình, đừng nhìn hết mọi thất bại cùng lúc. Hãy nhìn một điều mình làm được, cho thật rõ. Một điểm rõ, cả bức hình rõ. Một tướng hảo rõ, cả thân Phật hiện. Một niệm rõ, cả tâm an.
Hôm nay, khi ngồi xuống niệm Phật, bạn đừng cố tưởng hết cõi Cực Lạc. Đừng cố tưởng hết thân Phật. Hãy làm đúng như Phật dạy: từ một tướng hảo mà vào. Một câu niệm cho rõ. Một hơi thở cho sâu. Một chấm sáng giữa hai mày cho yên. Khi một chỗ đã rõ, bạn sẽ thấy: Phật không ở xa. Phật ở ngay trong cái tâm vừa lắng xuống của mình. Và lòng từ bi của Phật, cái lòng thương không cần lý do ấy, đang ôm lấy mình, chẳng bỏ sót.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư