Có những lời mắng đến bất ngờ. Đang làm việc, bị sếp mắng một câu. Đang ở nhà, bị người thân nói nặng một câu. Đang đi đường, bị người lạ chửi một câu. Lời mắng như một cái tát. Mặt nóng lên. Tim đập mạnh. Tay run. Trong đầu, bao nhiêu câu trả lời bật ra cùng một lúc. Mình muốn mắng lại ngay. Muốn nói cho ra lẽ ngay. Muốn cho người ta biết mình không phải là người dễ bắt nạt.
Nhưng mắng lại thì sao? Người ta mắng mình một câu, mình mắng lại mười câu. Người ta nói nặng, mình nói nặng hơn. Chuyện nhỏ thành chuyện lớn. Việc đang làm dở dang, bỏ đó mà cãi nhau. Cả ngày hôm ấy, lòng cứ nóng như lửa. Ăn không ngon. Ngủ không yên. Mà người mắng mình, có khi họ đã quên rồi. Chỉ còn mình là nhớ mãi, giận mãi, khổ mãi.
Có một cách đáp lại lời mắng mà không cần mắng lại. Đó là niệm Phật. Người ta mắng, mình niệm. Miệng họ nói, miệng mình niệm. Họ nói càng to, mình niệm càng chậm. Không phải vì mình sợ. Mà vì mình không muốn đem lửa trong lòng họ sang đốt lòng mình. Một câu niệm Phật, là một gáo nước mát dội vào lòng mình lúc đang nóng.
Kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật dạy về ba tâm vãng sanh: một là chí thành tâm, hai là thâm tâm, và ba là hồi hướng phát nguyện tâm. Người đủ ba tâm này ắt sanh Cực Lạc thế giới. Chí thành tâm là lòng chân thành, không giả dối. Thâm tâm là lòng tin sâu, không lay chuyển. Hồi hướng phát nguyện tâm là lòng hướng về điều lành, nguyện về cõi lành. Ba tâm này, nghe thì tưởng là chuyện của người tu lâu năm. Nhưng thật ra, ba tâm này tập được ngay trong lúc bị mắng. Chí thành tâm là lúc bị mắng, mình vẫn giữ lòng ngay thẳng, không nói dối, không đổ lỗi. Thâm tâm là lúc bị mắng, mình vẫn tin rằng câu niệm Phật giữ được lòng mình. Hồi hướng phát nguyện tâm là lúc bị mắng, mình vẫn nguyện cho người mắng mình cũng được yên, thay vì nguyện cho họ gặp chuyện xấu.
Kinh A Di Đà dạy: người nghe nói đức Phật A Di Đà, rồi chấp trì danh hiệu của đức Phật đó, một lòng không tạp loạn, đến lúc lâm chung, tâm thần không điên đảo, liền được vãng sanh. Chấp trì danh hiệu, nghĩa là giữ chặt lấy danh hiệu, không buông. Lúc bị mắng, là lúc dễ buông nhất. Vì cơn giận kéo tâm mình đi. Nó kéo mình đi mắng lại, đi cãi lại, đi trả đũa. Giữ được câu niệm Phật trong lúc ấy, chính là chấp trì danh hiệu. Không phải lúc ngồi yên mới gọi là chấp trì. Mà lúc bị mắng mà vẫn giữ được câu niệm, thì đó mới thật sự là chấp trì.
Có một anh làm nghề giao hàng kể: có lần, anh giao hàng trễ, khách mắng anh thậm tệ. Anh nói: lúc ấy, anh tức lắm. Anh muốn cãi lại. Nhưng anh nhớ lời vợ dặn: lúc bị mắng, thì niệm Phật. Anh niệm thầm trong lúc khách đang mắng. Niệm được vài câu, thì thấy lòng mình dịu xuống. Anh không cãi lại. Anh chỉ xin lỗi, rồi đi. Anh nói: về nhà, anh nghĩ lại, thấy mình làm vậy là đúng. Vì nếu anh cãi lại, thì có khi mất luôn khách, mất luôn việc. Mà cãi thắng thì được gì? Được một câu thắng, mà mất một mối làm ăn. Niệm Phật không làm cho khách hết giận ngay. Nhưng nó làm cho anh không nói ra những lời mà sau này anh phải hối hận.
Đó là điều quan trọng nhất. Lời mắng thì qua đi. Nhưng lời mình mắng lại thì ở lại. Nó ở lại trong lòng người nghe. Nó ở lại trong lòng mình. Nó ở lại trong mối quan hệ của hai người. Có những câu nói ra trong lúc giận, mà cả đời không lấy lại được. Người ta gọi là lời nói như tên bắn ra, không thu lại được. Niệm Phật trong lúc bị mắng, chính là cách giữ cho mũi tên ấy đừng bắn ra. Mình không bắn, thì không có gì phải thu lại.
Có người nói: bị mắng mà không cãi lại, thì người ta tưởng mình yếu, tưởng mình sai, rồi họ càng lấn tới. Điều này cũng có thật. Nhưng niệm Phật không có nghĩa là im lặng chịu đựng mãi. Niệm Phật chỉ là dừng lại một chút, để lòng mình yên xuống, rồi mới nói. Nói sau khi đã yên, thì lời nói khác hẳn nói trong lúc đang giận. Nói trong lúc giận, thì lời nào cũng như dao. Nói sau khi đã yên, thì lời nào cũng có thể nghe được. Người ta mắng mình, mình niệm Phật, lòng yên rồi, mình mới nói: tôi xin lỗi về phần tôi sai. Còn phần tôi không sai, tôi xin được nói rõ. Nói như vậy, người ta nghe được. Còn mắng lại ngay, thì người ta không nghe gì cả. Chỉ nghe tiếng cãi nhau.
Cho nên, lần tới, khi bị mắng, xin hãy thử. Đừng vội đáp lại. Hãy niệm thầm một câu: Nam Mô A Di Đà Phật. Rồi một câu nữa. Niệm cho đến khi lòng mình dịu xuống. Rồi mới nói. Nếu sau khi niệm mà vẫn thấy mình cần nói, thì nói. Nếu sau khi niệm mà thấy không cần nói nữa, thì thôi. Không nói cũng là một cách nói. Im lặng mà lòng yên, thì im lặng ấy cũng là một câu trả lời. Người ta mắng, mình niệm. Lời mắng qua đi. Câu niệm ở lại. Và lòng mình, cuối cùng, vẫn là của mình, không phải của người mắng mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư