Có một buổi chiều, tôi ngồi nhìn mặt trời lặn ở bờ sông. Mặt trời đỏ rực, tròn như một cái trống đồng treo lơ lửng trên mặt nước. Tôi ngồi nhìn rất lâu. Không làm gì cả. Chỉ nhìn. Tới khi mặt trời khuất hẳn, tôi mới đứng dậy. Lòng tự nhiên nhẹ hẳn. Tôi không hiểu vì sao. Mãi sau này đọc kinh Quán Vô Lượng Thọ, tôi mới hiểu. Hóa ra mình đã vô tình làm đúng bài tập đầu tiên mà Phật dạy cho bà Vi Đề Hi.
Chuyện kể rằng, bà Vi Đề Hi hỏi Phật, sau khi Phật diệt độ, chúng sanh trược ác bị ngũ khổ bức ngặt, làm sao có thể thấy được Phật A Di Đà và cõi Cực Lạc. Phật dạy bà một phương pháp. Chuyên tâm buộc niệm một chỗ, tưởng nơi phương Tây. Tưởng niệm thế nào. Tất cả chúng sanh có mắt sáng đều thấy mặt trời lặn. Người tu quán tưởng nên ngồi quay thẳng hướng Tây, quán kỹ chỗ mặt trời sắp lặn, khiến tâm niệm trụ vững, chuyên tưởng nhớ không dời.
Thấy mặt trời sắp lặn, dạng như mặt trống đồng treo. Đã thấy mặt trời rồi, nhắm mắt mở mắt đều khiến phải sáng tỏ. Đó gọi là nhật tưởng. Là pháp quán ban đầu. Là bài tập đầu tiên trong mười sáu phép quán.
Vì sao lại bắt đầu bằng mặt trời lặn. Vì mặt trời lặn ai cũng thấy. Không cần tưởng tượng. Không cần học cao. Chỉ cần có mắt sáng và chịu ngồi xuống nhìn. Phật chọn một thứ gần gũi nhất để dạy. Dạy từ cái thấy được, rồi mới đi tới cái chưa thấy được. Dạy từ mặt trời trước mắt, rồi mới tới cõi Cực Lạc xa xôi.
Bài tập này khó ở chỗ nào. Khó ở chỗ giữ tâm ở một chỗ. Nhìn mặt trời mà tâm không chạy. Mới nhìn được một chút, tâm đã chạy đi chỗ khác. Nghĩ tới chuyện nhà. Nghĩ tới chuyện tiền. Nghĩ tới ngày mai. Phật dạy, phải khiến tâm niệm trụ vững, chuyên tưởng nhớ không dời. Nhắm mắt mở mắt đều phải sáng tỏ. Nghĩa là hình ảnh mặt trời phải rõ trong tâm, dù mắt mở hay mắt nhắm.
Tôi tập thử. Ngồi hướng Tây buổi chiều. Nhìn mặt trời đang lặn. Nhìn thật kỹ. Màu đỏ của nó. Hình tròn của nó. Rồi nhắm mắt lại. Trong bóng tối sau mí mắt, mặt trời còn đó không. Lúc đầu thì không. Nhắm mắt là mất hẳn. Mở mắt nhìn lại. Nhắm mắt nữa. Lần thứ ba, lần thứ tư, mặt trời bắt đầu ở lại. Mờ thôi. Nhưng có. Đó là lúc tâm bắt đầu chịu ở một chỗ.
Tập như vậy có ích gì cho người niệm Phật hôm nay. Nhiều lắm. Vì tâm hay chạy là bệnh chung của người niệm Phật. Niệm được ba câu thì tâm chạy. Niệm được mười câu thì tâm chạy xa hơn. Bài tập quán mặt trời dạy mình một điều. Tâm chạy không phải vì tâm xấu. Mà vì tâm chưa có chỗ để bám. Cho tâm một hình ảnh rõ ràng để bám vào. Tâm sẽ ở lại.
Người niệm Phật cũng vậy. Cho tâm một câu niệm rõ ràng để bám vào. Nghe rõ từng chữ. Nam. Mô. A. Di. Đà. Phật. Sáu chữ như sáu điểm để tâm đặt chân lên. Niệm chữ nào, biết chữ đó. Như nhìn mặt trời, thấy rõ từng đường nét. Niệm như vậy, tâm sẽ không chạy đi đâu được. Vì nó đang bận nhìn câu niệm.
Kinh Quán Vô Lượng Thọ dạy tiếp, sau nhật tưởng là thủy tưởng. Quán nước. Rồi quán băng. Rồi quán đất lưu ly. Từng bước một. Mỗi bước đều bắt đầu bằng một hình ảnh rõ ràng. Không có bước nào nhảy cóc. Không có bước nào mơ hồ. Tu là đi từng bước như vậy. Chắc bước này rồi mới qua bước khác.
Nhưng đừng nghĩ bài tập này chỉ dành cho người tu cao. Bà Vi Đề Hi là phàm phu. Kinh nói rõ, bà là phàm phu, tâm tưởng yếu kém, chưa được thiên nhãn, chẳng thể thấy được xa. Phật vẫn dạy bà quán mặt trời. Vì phương pháp này dành cho phàm phu. Dành cho người tâm yếu. Dành cho người chưa thấy được xa. Dành cho mình.
Vậy nên, chiều nay nếu rảnh, hãy thử ngồi nhìn mặt trời lặn. Ngồi quay về hướng Tây. Nhìn mặt trời như một cái trống đồng treo. Nhìn thật kỹ. Rồi nhắm mắt lại. Xem mặt trời còn ở đó không. Mở mắt ra. Nhìn lại. Nhắm mắt nữa. Tập như vậy mười phút. Mười phút đó, tâm mình đã ở một chỗ. Mười phút đó, mình đã tập được bài đầu tiên của mười sáu phép quán. Và mình sẽ hiểu, niệm Phật cũng vậy. Chỉ cần một chỗ để tâm bám vào. Một câu niệm rõ ràng. Một hình ảnh rõ ràng. Tâm có chỗ bám thì tâm không chạy. Tâm không chạy thì Phật ở ngay đó.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư