Chiều nay, trên đường về, tôi dừng lại nhìn mặt trời lặn. Mặt trời đỏ rực như một cái trống lớn treo lơ lửng ở cuối trời. Cả một khoảng trời nhuộm màu cam. Vài phút sau, nó chìm dần xuống sau rặng cây. Cảnh ấy ngày nào cũng có, nhưng mấy ai đứng lại mà nhìn cho kỹ. Vậy mà trong kinh Quán Vô Lượng Thọ, chính cảnh mặt trời lặn này lại là bài học đầu tiên.
Kinh Quán Vô Lượng Thọ dạy mười sáu phép quán. Phép quán thứ nhất là quán mặt trời lặn. Trước tiên, người tu đem tư tưởng hướng về cõi Phật, rồi nhìn mặt trời đang lặn cho thật rõ. Nhìn cho đến khi nhắm mắt lại vẫn thấy mặt trời đỏ rực trong tâm. Mở mắt cũng thấy, nhắm mắt cũng thấy. Giữ được hình ấy không mất, đó mới gọi là quán thành.
Vì sao phép đầu tiên lại là mặt trời lặn? Vì nó gần gũi nhất. Ai cũng đã từng thấy mặt trời lặn. Không cần tưởng tượng ra thứ gì xa lạ. Không cần học thuộc hình ảnh phức tạp. Chỉ cần nhìn cái đang có trước mắt, nhìn cho kỹ, nhìn cho sâu. Tu không bắt đầu từ chỗ cao siêu. Tu bắt đầu từ chỗ mình đang đứng, với cái mình đang thấy.
Mặt trời lặn còn dạy một bài học khác: vô thường. Buổi sáng mặt trời mọc. Buổi chiều mặt trời lặn. Một ngày qua đi không trở lại. Người quán mặt trời lặn là người tập nhìn thẳng vào sự thật ấy. Ngày hôm nay của mình cũng như mặt trời kia. Sáng còn đó, chiều đã đi qua. Của cải, sức khỏe, tuổi trẻ, tất cả đều như mặt trời đang lặn dần. Thấy được vậy, lòng tự nhiên bớt bám víu.
Sau phép quán mặt trời, kinh dạy tiếp quán nước đóng thành băng. Rồi quán đất báu. Quán cây báu. Quán ao báu. Quán toàn bộ cõi lành. Quán tòa hoa sen. Quán hình tượng Phật. Quán thân Phật A Di Đà. Quán Bồ Tát Quán Thế Âm. Quán Bồ Tát Đại Thế Chí. Quán chính mình vãng sanh. Mười ba phép quán đầu là quán cảnh, quán Phật, quán chính mình. Ba phép quán cuối giảng về ba bậc chín phẩm vãng sanh. Cả mười sáu phép quán đi từ cái dễ thấy nhất đến cái sâu nhất.
Người xưa giải thích rằng mười sáu phép quán giống như mười sáu bậc thang. Bậc đầu tiên thấp nhất, ai cũng bước lên được. Chỉ cần chịu đứng lại nhìn mặt trời lặn. Không bước bậc đầu thì không tới được bậc trên. Nhiều người muốn tu cho nhanh, muốn thấy Phật ngay, muốn về Cực Lạc ngay, mà bỏ qua bậc thang đầu tiên. Vội như vậy thì té. Chậm mà chắc thì tới.
Người bận rộn ngày nay không có nhiều thời gian ngồi quán. Nhưng mặt trời thì ngày nào cũng lặn. Chỉ cần mỗi chiều dành một phút. Đứng ở cửa sổ, ở ban công, ở ngoài sân. Nhìn mặt trời đang xuống. Thở chậm lại. Niệm thầm một câu Nam Mô A Di Đà Phật. Một phút đó chính là một buổi quán nhỏ. Làm đều mỗi ngày, tâm sẽ quen với việc dừng lại. Tâm quen dừng lại thì câu niệm mới có chỗ ở.
Có người bảo: Nhìn mặt trời lặn thì được gì? Được một thói quen tốt. Thói quen dừng lại giữa dòng đời đang chảy. Cả ngày mình chạy theo việc. Chạy theo tiền. Chạy theo tin tức. Chạy theo lời người ta nói. Đến chiều, mặt trời nhắc mình dừng. Dừng không phải là bỏ việc. Dừng là để thấy mình đang chạy đi đâu. Thấy được rồi thì chạy tiếp cũng nhẹ hơn.
Quán mặt trời lặn còn có một ý nghĩa thầm kín. Mặt trời lặn ở phương Tây. Cõi Cực Lạc cũng ở phương Tây. Người xưa nhìn mặt trời lặn mà nhớ về cõi Phật. Mỗi buổi chiều là một lần nhắc. Ngày sắp hết, đời cũng sắp hết. Mình đã niệm được bao nhiêu câu hôm nay? Mình đã sống trọn vẹn ngày hôm nay chưa? Hỏi vậy không phải để buồn. Hỏi vậy để ngày mai sống tốt hơn.
Tối nay, nếu trời quang, hãy ra nhìn mặt trời lặn một lần cho đàng hoàng. Đừng nhìn qua màn hình điện thoại. Đừng vừa nhìn vừa lướt tin tức. Đứng yên. Nhìn cho đến khi mặt trời khuất hẳn. Rồi nhắm mắt lại, giữ hình mặt trời đỏ trong tâm vài giây. Niệm một câu Phật hiệu. Đó là phép quán đầu tiên. Đơn giản đến mức ai cũng làm được. Mà làm được rồi, sẽ thấy lòng mình khác đi một chút.
Mười sáu phép quán bắt đầu bằng một buổi chiều nhìn mặt trời. Con đường về cõi lành cũng bắt đầu bằng một bước nhỏ như vậy. Không cần đợi rảnh mới tu. Không cần đợi giỏi mới tu. Chỉ cần chiều nay, khi mặt trời lặn, mình chịu dừng lại một phút.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư