Sáng nào cũng vậy, vừa ngồi vào bàn làm việc là màn hình máy tính đã sáng lên, hộp thư đã đầy những email chưa đọc, bảng tính còn dở dang từ hôm qua, tin nhắn của sếp hiện lên liên tục. Người làm việc trí óc, cả ngày chỉ ngồi một chỗ mà đầu óc thì chạy không ngừng. Viết báo cáo thì nghĩ tới cuộc họp chiều, họp xong thì lo tới hạn nộp cuối tuần, tối về nhà rồi mà đầu vẫn còn nghĩ tới con số chưa khớp. Nhiều người làm việc kiểu này thường nói, công việc của mình là việc đầu óc, tay không rảnh mà tâm cũng không rảnh, thì niệm Phật vào lúc nào? Niệm Phật là chuyện của người làm việc tay chân, còn mình làm việc bằng cái đầu, vừa niệm vừa tính toán thì làm sao mà niệm cho được.
Thật ra, niệm Phật lúc làm việc trí óc không có nghĩa là vừa gõ bàn phím vừa niệm như một cái máy. Niệm như vậy thì việc cũng không xong mà niệm cũng không thành. Niệm Phật trong lúc làm việc đầu óc là đặt câu niệm vào những khoảng nghỉ nhỏ giữa các việc, để đầu óc mình có chỗ thở. Trước khi mở một email khó, niệm thầm ba câu. Vừa gửi xong một bản báo cáo, niệm thầm ba câu rồi mới làm việc tiếp. Lúc chờ tập tin tải lên, chờ máy in chạy, chờ cuộc họp bắt đầu, thay vì lướt điện thoại cho qua thời gian, mình niệm vài câu. Những khoảng nghỉ đó nhỏ lắm, chỉ vài chục giây, nhưng gom lại trong một ngày cũng thành một thời khóa kha khá. Quan trọng hơn, mỗi lần dừng lại niệm vài câu như vậy, đầu óc mình được đặt xuống một chút, rồi khi quay lại làm việc thì thấy việc rõ ràng hơn.
Có một bài giảng về thiền đã nói rất giản dị về chuyện này. Trong kinh A Di Đà có nói, người niệm Phật đến chỗ nhất tâm bất loạn thì vãng sinh cực lạc. Nghe tới bốn chữ nhất tâm bất loạn, nhiều người tưởng đó là cảnh giới cao xa, phải ngồi thiền nhiều năm mới tới được. Nhưng bài giảng ấy nói rõ: nhất tâm là chú tâm vào việc mình đang làm mà không bị sao lãng. Đi thì biết mình đang đi, ăn thì biết mình đang ăn, nhìn thì biết mình đang nhìn. Không phải ăn mà nghĩ tới chuyện ở nhà, không phải đi mà nghĩ tới bông hoa đẹp bên đường. Vậy thì người làm việc trước màn hình máy tính, lúc viết báo cáo mà chỉ biết mình đang viết báo cáo, không nghĩ tới chuyện họp hành hay hạn nộp, thì lúc đó tâm họ đã là nhất tâm rồi. Câu niệm Phật đặt vào trong cái nhất tâm ấy, nó không làm rối việc, mà làm cho việc được rõ ràng hơn.
Làm việc trí óc có một cái khổ riêng: việc không bao giờ hết. Việc tay chân thì còn có lúc xong, còn việc đầu óc thì xong việc này lại tới việc khác, càng làm càng thấy nhiều việc hơn. Người làm việc trí óc hay bị cuốn vào cái vòng đó, làm tới tối mịt mà vẫn thấy chưa xong, về nhà rồi mà đầu vẫn còn chạy. Câu niệm Phật lúc này giống như một cái phanh tay. Khi thấy đầu mình bắt đầu chạy quá nhanh, việc này chưa xong đã lo việc khác, thì dừng lại, niệm thầm mười câu, chậm rãi, rõ ràng từng chữ. Mười câu không lâu, chỉ chừng một phút, nhưng một phút đó đủ để cái đầu đang quay cuồng chậm lại một vòng. Làm việc sau một phút niệm Phật, người ta thường làm nhanh hơn, ít sai hơn, vì đầu đã tỉnh táo lại.
Có người sẽ hỏi, niệm như vậy thì có tính là tu không, hay chỉ là nghỉ giải lao? Xin thưa, tu không nằm ở chỗ mình niệm ở đâu, mà nằm ở chỗ lúc niệm, lòng mình có ở đó hay không. Người ngồi trước bàn Phật mà tâm chạy lung tung, nghĩ tới đủ chuyện, thì câu niệm cũng trôi đi mất. Người ngồi trước màn hình máy tính mà lúc niệm, lòng nhớ tới Phật, tay gõ phím, tâm không rời câu niệm trong một phút ngắn ngủi ấy, thì đó mới là niệm thật. Cái quý của câu niệm không nằm ở thời gian dài hay ngắn, mà nằm ở chỗ lòng mình có thật sự ở trong câu niệm hay không. Một phút niệm thật, quý hơn một giờ niệm mà tâm đi chỗ khác.
Tập niệm Phật khi làm việc với máy tính, cứ bắt đầu từ những mốc nhỏ có sẵn trong ngày làm việc. Sáng tới, trước khi mở máy tính, niệm thầm ba câu rồi mới bật máy. Trưa ăn xong, trước khi quay lại bàn, niệm mười câu cho đầu óc tỉnh táo. Chiều sắp tan làm, trước khi tắt máy, niệm vài câu, coi như khép lại một ngày làm việc trong lòng yên. Những mốc này không cần ai nhắc, chỉ cần mình tự đặt ra và giữ đều. Một tuần, hai tuần, rồi một tháng, sẽ thấy khác: việc vẫn nhiều như cũ, máy tính vẫn mở cả ngày như cũ, nhưng lòng mình đã có một chỗ dựa trong ngày làm việc. Câu niệm Phật không làm cho việc ít đi, nhưng làm cho người làm việc bớt khổ đi. Và đó là điều mà người làm việc trí óc cần nhất.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư