Thở là việc ai cũng làm, từ lúc sinh ra tới lúc nhắm mắt, mà ít ai để ý tới nó. Hơi thở vào rồi ra, ra rồi vào, đều đặn như sóng. Mình không cần nghĩ nó vẫn thở. Nhưng cũng vì không cần nghĩ, nên mình quên mất hơi thở là người bạn gần nhất của mình. Lúc buồn, hơi thở nặng. Lúc lo, hơi thở gấp. Lúc yên, hơi thở sâu và đều. Hơi thở nói thật về lòng mình, hơn cả lời nói.
Niệm Phật cùng hơi thở là cách tu rất giản dị, ai cũng làm được. Không cần chuông mõ, không cần ngồi kiết già, không cần thuộc kinh dài. Chỉ cần biết thở và biết niệm. Thở vào, niệm thầm Nam Mô. Thở ra, niệm thầm A Di Đà Phật. Một hơi thở, một câu niệm. Câu niệm đi theo hơi thở, hơi thở chở câu niệm.
Cách này hay ở chỗ hơi thở không bao giờ rời mình. Đi đâu hơi thở cũng theo đó. Ngồi niệm thì thở, đi bộ cũng thở, làm việc cũng thở, nằm ngủ cũng thở. Ghép câu niệm vào hơi thở thì lúc nào mình cũng niệm được. Không cần đợi rảnh mới niệm. Không cần tìm chỗ yên mới niệm. Chỉ cần còn thở là còn niệm được.
Kinh A Di Đà dạy: nhất tâm bất loạn thì vãng sinh cực lạc. Nhất tâm là lòng chỉ trụ vào một chỗ. Hơi thở là chỗ trụ gần nhất, thật nhất. Người mới niệm, lòng hay chạy lung tung, niệm được vài câu thì nghĩ sang chuyện khác. Nhưng nếu niệm theo hơi thở, lòng có cái để bám: hơi thở vào thì biết mình đang thở vào, hơi thở ra thì biết mình đang thở ra. Tâm bám vào hơi thở, câu niệm bám vào tâm. Ba thứ quấn vào nhau, lòng khó chạy đi đâu được.
Tập niệm theo hơi thở, nên bắt đầu chậm. Hít vào nhẹ nhàng, trong lòng niệm Nam Mô A Di Đà Phật vừa đủ một hơi. Thở ra nhẹ nhàng, niệm tiếp một câu nữa. Đừng cố niệm nhanh cho được nhiều. Niệm nhanh thì hơi thở gấp, lòng cũng gấp theo. Niệm chậm, thở sâu, câu niệm thấm hơn. Mười câu niệm chậm mà lòng yên, hơn trăm câu niệm vội mà lòng rối.
Có người niệm theo hơi thở một lúc thì buồn ngủ, hoặc thấy tức ngực vì cố điều hơi thở. Lúc ấy cứ thả lỏng ra. Đừng gò hơi thở theo câu niệm, cũng đừng gò câu niệm theo hơi thở. Cứ thở tự nhiên như bình thường, chỉ thêm câu niệm vào trong hơi thở ấy. Thở ngắn thì niệm ngắn. Thở dài thì niệm dài. Hơi thở làm chủ, câu niệm theo sau. Như vậy mới bền.
Niệm theo hơi thở còn giúp mình biết lòng mình đang ra sao. Hôm nào hơi thở gấp, biết là lòng đang lo. Hôm nào hơi thở nặng, biết là lòng đang buồn. Không cần phải dẹp lo, dẹp buồn đi. Chỉ cần thở và niệm, thở và niệm. Vài chục hơi thở sau, hơi thở sẽ tự đều lại, lòng cũng tự lắng xuống. Câu niệm không đuổi nỗi buồn đi, mà ngồi bên cạnh nỗi buồn cho tới khi nó nguôi.
Người già, người bệnh, người yếu sức rất hợp với cách niệm này. Không còn sức ngồi lâu, không còn sức tụng kinh dài, thì cứ nằm mà thở mà niệm. Mỗi hơi thở là một câu niệm. Một ngày thở bao nhiêu lần thì niệm bấy nhiêu lần, không cần đếm. Niệm như vậy, tới lúc lâm chung, hơi thở cuối cùng cũng là câu niệm cuối cùng. Đó là điều người niệm Phật mong nhất.
Niệm theo hơi thở cũng là cách mình tập chết lành. Mỗi hơi thở ra giống như một lần buông. Buông hơi thở ra rồi lại hít vào, cũng như buông một chuyện rồi lại tiếp tục sống. Tập buông trong từng hơi thở, tới lúc phải buông tất cả, mình đã quen buông rồi. Người quen buông thì ra đi nhẹ nhàng. Người chưa từng buông gì thì lúc cuối nắm chặt lấy đời, khổ lắm.
Đừng nghĩ niệm theo hơi thở là pháp môn thấp, chỉ dành cho người không học được pháp cao. Các bậc tổ xưa cũng dạy niệm Phật phải niệm cho tới chỗ hơi thở và câu niệm không còn hai. Lúc ấy, thở là niệm, niệm là thở. Không cần cố gắng nữa. Người đạt tới đó thì đi đứng nằm ngồi đều là niệm. Mà bắt đầu của chỗ ấy, chính là một hơi thở với một câu niệm, làm đều mỗi ngày.
Bây giờ, xin thử ngay một lần. Hít vào, niệm thầm Nam Mô A Di Đà Phật. Thở ra, niệm thầm Nam Mô A Di Đà Phật. Chỉ vậy thôi. Làm được ba hơi thở như vậy là đã bắt đầu. Mai làm lại, mốt làm lại, ngày nào cũng làm. Hơi thở còn thì câu niệm còn. Câu niệm còn thì lòng còn có chỗ dựa. Thở vào, thở ra, một câu niệm. Đơn giản vậy mà nuôi được cả một đời tu.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư