Cuối tháng, chị Lan ngồi đếm tiền trong ví. Lương tháng này đã hết, tiền nhà, tiền điện, tiền học của con, còn lại vài trăm ngàn cho cả tuần. Con trai đòi mua đôi giày mới vì giày cũ đã rách, chị ậm ừ nói để mẹ tính. Tối đó chị nằm trằn trọc. Chị nghĩ tới tiền nhà tháng sau, nghĩ tới món nợ còn thiếu người ta, nghĩ tới đủ thứ. Càng nghĩ càng thấy mình nghèo, càng nghĩ càng thấy tủi.
Túng thiếu không chỉ là thiếu tiền. Nó làm người ta thấy mình thiếu đủ thứ: thiếu may mắn, thiếu cơ hội, thiếu cả giá trị. Người ta nhìn nhà hàng xóm mua xe mới, đi du lịch, con học trường tốt, rồi quay lại nhìn nhà mình mà thở dài. Cái thở dài đó nguy hiểm lắm. Nó không làm tiền nhiều lên, nó chỉ làm lòng mình nặng thêm. Lòng nặng thì làm gì cũng mệt, tính gì cũng rối.
Kinh Tăng Nhất A Hàm có kể lại lời Phật tự quán về mình: Ngài không mong cầu lợi dưỡng, không mong ở người, cũng tự biết đủ. Và trong những người biết đủ, Ngài là bậc tối thượng. Câu này nghe thì như chuyện của bậc thánh, xa lắm. Nhưng đem xuống đời thường thì rất gần. Biết đủ không phải là cam chịu nghèo, không phải là thôi không phấn đấu. Biết đủ là nhìn rõ cái mình đang có, đừng để cái mình chưa có làm mù mắt.
Chị Lan có gì. Chị có một mái nhà, tuy thuê nhưng ấm. Chị có hai đứa con khỏe mạnh, tuy ăn mặc giản dị nhưng ngoan. Chị có sức khỏe để đi làm mỗi ngày. Chị có chồng tuy ít nói nhưng hiền. Những thứ đó, lúc đủ tiền thì chị thấy bình thường. Lúc thiếu tiền thì chị quên mất. Thiếu tiền làm người ta chỉ nhìn thấy cái thiếu, mà quên mất cái đủ đang có sẵn trong nhà.
Niệm Phật lúc túng thiếu là để nhắc mình nhớ lại cái đủ đó. Không phải niệm để tiền rơi xuống. Niệm để lòng mình có chỗ dựa, để cái lo không nuốt hết mình. Sáng dậy, niệm vài câu rồi mới tính toán tiền nong. Tính toán bằng cái đầu tỉnh táo thì khác hẳn tính toán bằng cái đầu đang lo. Đầu lo thì chỉ thấy bế tắc. Đầu tỉnh thì thấy được: tuần này ăn đơn giản một chút, món nợ kia xin trả chậm một tháng, việc làm thêm kia có thể nhận được.
Cũng đừng niệm Phật rồi ngồi chờ tiền tới. Niệm xong thì phải làm. Làm thêm được gì thì làm. Bán thêm được gì thì bán. Học thêm được nghề gì thì học. Tiết kiệm được chỗ nào thì tiết kiệm. Niệm Phật giữ lòng yên, còn đôi tay thì phải làm việc. Người xưa nói tay làm hàm nhai, không ai niệm Phật thay cho đôi tay được. Niệm để lòng không loạn, làm để tiền không thiếu. Hai việc đó đi cùng nhau.
Có một điều nữa cần nói thẳng: túng thiếu không phải là lỗi của mình. Có người làm lụng cả đời mà vẫn nghèo, vì thời thế, vì bệnh tật, vì đủ thứ ngoài tầm tay. Đừng tự trách mình, đừng tự thấy mình kém cỏi vì nghèo. Nghèo tiền không có nghĩa là nghèo lòng. Có người nghèo tiền mà lòng rộng rãi, hay giúp người, con cái thương nhau, nhà cửa ấm cúng. Có người giàu tiền mà lòng lúc nào cũng lo mất, cũng sợ thiếu. Giàu nghèo không nằm ở số tiền trong ví, mà nằm ở cái lòng có biết đủ hay không.
Chị Lan sau này kể, những tháng túng thiếu nhất, chị niệm Phật mỗi tối trước khi ngủ. Niệm xong chị ngủ được, sáng dậy chị tính toán đâu ra đó. Chị xin chủ nhà cho trả chậm tiền nhà một tháng, chị nhận thêm việc làm buổi tối, con trai chị cũng hiểu chuyện, không đòi giày mới nữa mà vá giày cũ đi tiếp. Cả nhà cùng nhau qua được tháng đó. Chị nói: nghèo thì nghèo, nhưng nhà mình không nghèo lòng. Câu đó nghe đơn giản mà thấm lắm.
Túng thiếu là một mùa trong đời, không phải cả đời. Mùa nào rồi cũng qua. Quan trọng là trong mùa túng thiếu đó, mình giữ được cái gì. Giữ được lòng yên, giữ được tình thương trong nhà, giữ được cái nhìn biết đủ. Giữ được những thứ đó thì qua mùa túng thiếu, mình vẫn còn nguyên vẹn. Niệm một câu Phật hiệu, nhớ mình vẫn còn đủ, rồi từng bước đi tiếp. Nghèo tiền chứ đừng nghèo lòng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư