Cuối tuần, người ta bắc ghế, lau bàn thờ. Khăn ẩm, nước sạch. Tay lau từng món đồ. Lư hương, chân đèn, bình hoa, khung ảnh. Bụi bám một tuần, lau đi, đồ thờ sáng lên.
Lau bàn thờ là việc quen thuộc trong nhiều nhà. Nhưng có người lau mà lòng không ở đó. Tay lau, đầu nghĩ chuyện khác. Lau cho xong. Lau cho sạch bụi bên ngoài. Còn bụi trong lòng, không ai lau.
Thiền sư Mãn Giác là một vị thiền sư Việt Nam thời Lý. Trong sách ghi lại lời dạy của các thiền sư Việt Nam xưa, có bài kệ nổi tiếng của ngài. Đại ý rằng đừng tưởng xuân tàn thì hoa rụng hết. Đêm qua trước sân, còn một cành mai nở. Xuân đi, hoa rụng, nhưng vẫn còn một cành mai. Cái còn lại ấy, mới là điều đáng nhìn.
Lau bàn thờ cũng vậy. Lau bụi bên ngoài, dễ. Lau bụi trong lòng, khó. Bụi trong lòng là những bực bội, những giận hờn, những lo toan tích lại cả tuần. Lau bàn thờ mà lòng vẫn đầy bụi, thì bàn thờ sạch, lòng vẫn chưa sạch. Lau bàn thờ mà lòng cũng được lau theo, thì việc nhỏ thành việc lớn.
Thử lau chậm lại. Cầm khăn lên. Lau chiếc lư hương. Nhìn khói hương còn vương. Nhớ tới ông bà, cha mẹ. Nhớ tới những người đã đi xa. Lau khung ảnh. Nhìn khuôn mặt người thân trong ảnh. Mỉm cười. Nói thầm một câu: con vẫn sống tốt, ông bà yên tâm.
Lau bàn thờ là lúc nhớ về cội nguồn. Người Việt thờ tổ tiên, không phải vì mê tín. Mà vì nhớ. Nhớ những người đã sinh ra mình, nuôi mình lớn lên. Nhớ để sống cho xứng đáng. Lau bàn thờ bằng tấm lòng biết ơn, lòng sẽ nhẹ đi rất nhiều.
Có người lau bàn thờ mà nước mắt rơi. Nhớ cha. Nhớ mẹ. Nhớ những ngày còn nhỏ, cha mẹ còn ở nhà, bàn thờ còn có người thắp nhang mỗi sáng. Giờ cha mẹ đã đi xa. Bàn thờ còn đó. Người thắp nhang là mình. Nước mắt rơi, không sao. Lau đi. Rồi thắp một nén nhang. Khói hương bay lên. Lòng cũng bay lên theo, nhẹ nhàng.
Lau xong, thay bình hoa mới. Hoa tươi, nước sạch. Thắp nhang. Đứng lặng một lúc. Thở một hơi thật sâu. Nhà yên. Lòng yên. Một buổi sáng cuối tuần như vậy, bắt đầu ngày mới bằng một việc nhỏ mà thiêng liêng.
Lau bàn thờ còn là lúc để dạy con cháu về cội nguồn. Nhiều nhà, con trẻ không biết bàn thờ là gì. Thấy người lớn lau, chúng hỏi. Người lớn kể. Ông bà ngày xưa sống ra sao. Cha mẹ ngày xưa cực khổ thế nào. Kể cho con nghe, con mới biết mình từ đâu tới. Biết mình từ đâu tới, con mới biết sống cho ra sao. Lau bàn thờ cùng con, là dạy con bằng việc làm, không phải bằng lời giảng.
Có người lau bàn thờ mà lòng đầy biết ơn. Biết ơn ông bà đã gây dựng. Biết ơn cha mẹ đã nuôi nấng. Biết ơn những người đi trước đã giữ nhà, giữ đất, giữ nếp nhà cho mình. Biết ơn như vậy, lòng sẽ hiền lại. Người biết ơn thì ít than. Người biết ơn thì ít giận. Người biết ơn thì sống tử tế hơn. Lau bàn thờ là một dịp để nhắc mình nhớ ơn. Nhớ ơn, lòng sẽ yên.
Bàn thờ sạch, hoa tươi, nhang thơm. Nhà có một góc thiêng liêng. Góc thiêng liêng ấy không phải để cầu xin. Mà để nhớ. Nhớ người đã khuất. Nhớ cội nguồn. Nhớ mình là ai. Người nhớ mình là ai, sẽ không lạc đường. Người quên mình là ai, đi đâu cũng thấy lạc. Lau bàn thờ, lau bụi ngoài, lau bụi trong. Nhớ cội nguồn, lòng sẽ yên. Một bàn thờ, một buổi sáng, một tấm lòng biết ơn. Đủ rồi.
Ngày mai, khi lại lau bàn thờ, hãy nhớ bài kệ của thiền sư Mãn Giác. Xuân tàn, hoa rụng, nhưng vẫn còn một cành mai. Bụi bám, lòng rối, nhưng vẫn còn một chỗ yên trong lòng. Lau bụi ngoài, lau bụi trong. Một bàn thờ, một buổi sáng, một hơi thở. Đủ rồi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư