Có những cuộc tiễn biệt không kịp nói lời nào. Người thân ra đi đột ngột. Bạn bè ra đi khi còn trẻ. Mình đứng trước linh cữu, muốn nói rất nhiều, mà không nói được gì. Về nhà, mình ngồi lặng. Căn nhà vẫn đó. Người thì không còn nữa. Mình tự hỏi: đời người ngắn vậy sao? Mới hôm qua còn nói cười, hôm nay đã thành khói hương.
Thiền sư Vạn Hạnh, một bậc thầy thời Lý, có một bài kệ nổi tiếng. Ngài viết: thân như điện ảnh, có rồi lại không. Thân người như bóng chớp, như hình trong gương điện. Có đó, rồi không đó. Vạn cây mùa xuân tươi tốt, mùa thu lại tàn. Cứ vậy, cứ vậy. Ngài viết bài kệ ấy không phải để làm mình buồn. Ngài viết để nhắc mình nhớ: mọi thứ đều đổi thay. Nhớ được như vậy, mình mới biết sống cho trọn từng ngày còn lại.
Người ta thường sợ nhắc tới cái chết. Sợ nói tới sự mất mát. Mình tránh nói, tưởng rằng không nói thì nó sẽ không đến. Nhưng nó vẫn đến. Nó đến với người thân của mình. Nó sẽ đến với mình. Tránh không làm nó biến mất. Chỉ làm mình không chuẩn bị. Tới khi nó đến, mình hoảng hốt. Mình tiếc nuối. Mình giá như. Giá như mình đã nói lời thương sớm hơn. Giá như mình đã về thăm sớm hơn. Giá như mình đã bớt giận nhau sớm hơn.
Bài kệ của Vạn Hạnh không bảo mình sống trong sợ hãi. Nó bảo mình sống trong tỉnh thức. Thân như bóng chớp, nghĩa là đừng đợi tới mai mới thương. Thương thì thương hôm nay. Đừng đợi tới lúc rảnh mới về thăm cha mẹ. Rảnh thì rảnh hôm nay. Đừng đợi tới khi hết giận mới làm hòa. Làm hòa thì làm hòa hôm nay. Vì ngày mai, có thể không còn cơ hội nữa. Không phải vì mình bi quan. Mà vì mình đã thấy rõ: bóng chớp chỉ lóe lên một lần.
Có một người con kể rằng, cha anh mất đột ngột. Trước đó một tuần, hai cha con cãi nhau vì chuyện nhỏ. Anh giận, không gọi điện. Cha gọi, anh không nghe. Tới khi cha mất, anh ân hận vô cùng. Anh nói: giá như tôi nghe máy hôm ấy. Giá như tôi nói một câu xin lỗi. Nhưng giá như thì không quay lại được. Anh học được một điều: đừng để cơn giận kéo dài qua một đêm. Giận thì giận, nhưng trước khi ngủ, hãy buông xuống. Gọi một cuộc điện thoại. Nhắn một tin. Nói một câu: con xin lỗi, hay: ba ngủ ngon. Một câu nhỏ, nhưng có thể là câu cuối cùng người kia nghe được. Mình không biết câu nào là câu cuối cùng. Nên câu nào cũng nên nói như thể nó có thể là câu cuối cùng.
Vạn Hạnh viết: vạn mộc xuân vinh, thu lại khô. Cây cối mùa xuân tươi tốt, mùa thu lại tàn úa. Đó là lẽ tự nhiên. Không có cây nào tươi mãi. Không có người nào trẻ mãi. Thấy được như vậy, mình không còn đòi hỏi mọi thứ phải ở yên. Mình không còn giận khi người thân già đi, khi sức khỏe yếu đi, khi mọi thứ đổi thay. Đổi thay là bản chất của đời sống. Chống lại nó thì khổ. Thấy rõ nó thì nhẹ.
Thực tập tiễn biệt không phải là thực tập buồn bã. Nó là thực tập trân trọng. Mỗi sáng thức dậy, biết rằng mình còn sống, là một ngày quý. Mỗi bữa cơm ăn cùng người thân, biết rằng mình còn ngồi đây với nhau, là một bữa cơm quý. Mỗi cuộc điện thoại với cha mẹ, biết rằng mình còn nghe được giọng của họ, là một cuộc điện thoại quý. Cái quý không nằm ở chuyện lớn lao. Nó nằm ở chuyện bình thường mà mình hay bỏ qua.
Khi có người thân ra đi, đừng vội lấp đầy nỗi buồn bằng công việc, bằng tiệc tùng, bằng những thứ ồn ào. Hãy ngồi yên với nỗi buồn một chút. Nỗi buồn là thật. Nó cần được nhìn, được thở cùng. Ngồi yên, thở vào, biết mình đang buồn. Thở ra, biết mình đang thở ra. Nỗi buồn không biến mất ngay. Nhưng nó sẽ mềm đi. Nó mềm đi vì mình đã không chạy trốn nó. Mình đã ở lại với nó, như ở lại với một người bạn đang đau.
Thân như điện ảnh, có rồi lại không. Bài kệ ấy, đọc lên nghe buồn. Nhưng đọc kỹ, nó là một lời nhắc đầy thương yêu. Nhắc mình thương nhau khi còn có thể. Nhắc mình nói lời thương khi còn có thể. Nhắc mình sống trọn vẹn khi còn có thể. Bóng chớp lóe lên rồi tắt. Nhưng trong khoảnh khắc nó lóe lên, nó sáng cả bầu trời. Đời người cũng vậy. Ngắn, nhưng có thể sáng. Sáng hay không, là do mình sống như thế nào trong lúc còn sáng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư