🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Thiền khi mệt mà không ngủ được: nằm yên cũng là một cách thiền

Thiền & hơi thở · 6 phút đọc

Người mệt lả mà mắt vẫn mở thao láo. Thân rã rời, chỉ muốn lịm đi, vậy mà đầu cứ chạy: chuyện hôm nay, chuyện ngày mai, chuyện chưa làm xong, chuyện nói lỡ lời. Trở mình bên này, trở mình bên kia. Nhìn đồng hồ: mười hai giờ. Một giờ. Hai giờ. Càng nhìn đồng hồ càng sốt ruột. Càng sốt ruột càng tỉnh. Cái mệt và cái tỉnh cứ giằng co nhau tới sáng.

Mệt mà không ngủ được là một nỗi khổ rất riêng. Người ngoài nhìn vào bảo: mệt thì ngủ đi, có gì đâu. Nhưng người trong cuộc biết: không phải mình không muốn ngủ, mà là mình không ngủ được. Thân đã xin nghỉ, mà tâm chưa chịu nghỉ. Tâm còn bận lo, bận nghĩ, bận tính. Thân nằm xuống rồi, mà tâm vẫn ngồi làm việc.

Thiền sư Mahasi dạy một điều giản dị về giấc ngủ: tự nhiên giấc ngủ sẽ đến. Giờ ngủ là giờ mà hành giả nghỉ ngơi. Câu này nghe thì đơn giản, nhưng nó chứa một thái độ rất quan trọng: ngủ là việc tự nhiên, không phải việc phải cố. Mình không thể ra lệnh cho giấc ngủ đến. Mình chỉ có thể dọn chỗ cho nó đến: nằm xuống, thả lỏng, và chờ.

Thiền sư Khương Tăng Hội cũng dạy rằng thiền có mặt cả khi nằm trên giường sắp đi vào giấc ngủ. Nghĩa là lúc nằm đó, mình vẫn có thể thiền. Thiền lúc đó không phải là ngồi dậy xếp bằng. Thiền lúc đó là nằm yên và thở. Thở vào dài thì biết mình đang thở vào dài. Thở vào ngắn thì biết mình đang thở vào ngắn. Chỉ biết hơi thở thôi, không làm gì thêm.

Khi mệt mà không ngủ được, đừng cố ngủ. Cố ngủ là một cách làm mình tỉnh thêm. Giống như cố nắm chặt cát, càng nắm càng tuột. Hãy đổi mục tiêu: đêm nay mình không cần ngủ, mình chỉ cần nằm yên. Nằm yên thôi cũng đã là nghỉ ngơi rồi. Thân được nằm, mắt được nhắm, hơi thở được chậm lại. Đó đã là một nửa của giấc ngủ. Còn nửa kia, cứ để nó tự đến.

Nằm yên cũng có cách nằm. Đừng nằm cuộn tròn như con tôm, tay ôm gối, vai gồng lên. Hãy nằm ngửa, tay buông xuôi hai bên, chân duỗi thẳng, thả lỏng từng phần: trán thả lỏng, hàm thả lỏng, vai thả lỏng, bụng thả lỏng. Đi một vòng từ đầu tới chân, chỗ nào căng thì thở ra và thả chỗ đó. Làm chậm rãi, không vội. Có khi làm hết một vòng, thân đã mềm ra, và mắt đã nặng lại.

Nếu ý nghĩ cứ kéo tới, đừng đuổi nó, cũng đừng chạy theo nó. Hãy coi ý nghĩ như tiếng xe ngoài đường: nghe thấy, biết là có xe đang chạy, rồi quay về với hơi thở. Ý nghĩ về ngày mai thì cứ để nó ở ngày mai. Đêm nay, việc của mình chỉ là thở. Hơi thở vào, hơi thở ra. Mỗi hơi thở là một lần mình nhắc tâm: về đây, đừng đi lang thang nữa.

Cũng đừng bật điện thoại lên lướt cho qua cơn mất ngủ. Ánh sáng màn hình và dòng tin tức chỉ làm tâm thêm tỉnh. Nếu thực sự không ngủ được sau một lúc lâu, hãy ngồi dậy, ra ghế ngồi một chút, uống một ngụm nước ấm, rồi quay lại giường. Đừng bật đèn sáng, đừng mở tivi. Giữ cho đêm vẫn là đêm. Thân sẽ hiểu rằng mình vẫn đang trong giờ nghỉ.

Có những đêm mình chỉ ngủ được vài tiếng, hoặc gần như không ngủ. Sáng dậy mệt là điều khó tránh. Nhưng hãy nhớ: một đêm không ngủ không làm hỏng cả cuộc đời mình. Thân người có sức chịu đựng lớn hơn mình tưởng. Hôm sau, hãy làm việc nhẹ nhàng hơn, ngủ sớm hơn một chút, và đừng tự trách mình vì đêm qua không ngủ được. Tự trách chỉ làm đêm nay khó ngủ hơn.

Mệt mà không ngủ được, nằm yên cũng là một cách thiền. Nằm yên, thở chậm, để thân được nghỉ, để tâm được về. Giấc ngủ sẽ đến khi nó đến. Còn nếu đêm nay nó không đến, thì mình vẫn có một đêm nằm yên, thở đều, và thương lấy chính mình. Như vậy cũng đã là một đêm không uổng.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Thực Tập Thiền Minh Sát (Mahasi thuyết giảng; Phạm Kim Khánh dịch) — "Tự nhiên giấc ngủ sẽ đến. Giờ ngủ là giờ mà hành giả nghỉ ngơi" — trang 4
• Thiền Sư Khương Tăng Hội (Thích Nhất Hạnh) — "Khi đi thiền hành, khi làm việc, nằm trên giường sắp đi vào giấc ngủ, khi tắm giặt, khi nấu…" — trang 50
Bài liên quanThiền khi chăm một chậu cây héo: tưới chậm, chờ chậmThiền khi ngồi trên tàu đường dài: tàu chạy, tâm không chạy theoThiền khi nghe người khác khoe thành công: vui cho họ, yên cho mình