🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Mất ngủ vì nghĩ nhiều: buông từng ý như buông sợi dây

Thiền & hơi thở · 6 phút đọc

Một giờ sáng. Mắt mở thao láo. Mai có việc quan trọng, mình nhắc mình phải ngủ, càng nhắc càng tỉnh. Đầu chạy hết chuyện này sang chuyện khác: tiền nhà, con cái, câu nói của sếp chiều nay, chuyện chưa làm xong. Đêm yên, mà đầu mình ồn ào như chợ. Người nằm xuống giường, mà tâm thì chưa nằm xuống.

Mình đếm cừu, mình lật bên này lật bên kia, mình xem đồng hồ. Mỗi lần xem đồng hồ lại thêm một lo: chỉ còn mấy tiếng nữa thôi. Cái lo ngủ không được lại làm cho mình càng không ngủ được. Mình vật lộn với giấc ngủ như vật lộn với một người: càng ghì chặt, nó càng vùng ra. Mình càng muốn ngủ, giấc ngủ càng chạy xa.

Trong sách Pháp Yếu Tu Tập Tọa Thiền Chỉ Quán có kể về một vị chuyên tu trì, tâm không khởi vọng niệm. Vọng niệm là những ý nghĩ lăng xăng cứ khởi lên, kéo mình đi. Mất ngủ, nhiều khi không phải vì cơ thể không mệt, mà vì vọng niệm không chịu dừng. Thân đã muốn nghỉ, mà tâm còn chạy. Thân nằm yên, mà tâm chạy hết chỗ này sang chỗ khác, như con khỉ chuyền cành không biết mỏi.

Cách làm: nằm yên, đừng cố ngủ. Thở vào, biết mình thở vào. Thở ra, biết mình thở ra. Một ý nghĩ tới — chuyện tiền nhà — mình chỉ gọi tên nó trong đầu: đang lo. Rồi buông nó ra, như buông một sợi dây đang nắm chặt. Không cãi lại nó, không giải quyết nó lúc một giờ sáng. Việc của một giờ sáng không phải là giải quyết. Việc của một giờ sáng là buông. Tiền nhà để sáng mai tính. Một giờ sáng tính cũng không xong.

Ý khác lại tới. Lại gọi tên: đang giận. Buông. Lại ý khác: đang tính. Buông. Mỗi lần buông, tay mình thả lỏng một chút, vai mình hạ xuống một chút, hơi thở mình dài ra một chút. Không cần thắng hết mọi ý nghĩ. Chỉ cần buông từng ý một, ngay lúc nó tới. Buông một ý, nhẹ một phần. Buông mười ý, nhẹ mười phần. Cứ vậy mà buông, không cần vội.

Có ý nghĩ cứ quay lại hoài. Chuyện đó quan trọng, mình biết. Nó quay lại lần thứ ba, lần thứ tư, mình lại gọi tên nó, lại buông. Buông không có nghĩa là quên. Buông chỉ có nghĩa là: không giải quyết lúc này. Sáng mai mình sẽ ngồi xuống, viết ra, tính toán đàng hoàng. Còn bây giờ, mình chỉ nằm yên và thở. Việc nào giờ đó. Giờ này là giờ của hơi thở.

Có đêm mình ngủ lại được. Có đêm vẫn thức tới sáng, nhưng sáng ra mình không kiệt sức như mọi lần, vì cả đêm mình đã nằm yên và thở, chứ không phải vật lộn với chính mình. Ngủ được hay không, mình không ép. Ép ngủ cũng giống như ép con nín khóc — càng ép càng rối. Mình chỉ làm phần của mình: nằm yên, thở, buông. Phần còn lại, để cho giấc ngủ tự tới.

Ban ngày, mình cũng có thể tập buông những chuyện nhỏ, để đêm tới mình buông chuyện lớn dễ hơn. Tin nhắn chưa trả lời, để đó. Việc chưa xong, để đó. Cái gì chưa xong thì ghi ra giấy, rồi buông. Giấy giữ giùm mình, mình không cần giữ trong đầu. Người tập buông ban ngày, đêm mới buông được. Còn ban ngày cứ ôm hết mọi chuyện vào đầu, thì đêm đầu nào chịu nổi. Buông ban ngày không có nghĩa là bỏ việc. Buông chỉ có nghĩa là: việc nào giờ đó, giờ nào việc đó.

Từ đêm nay, thử một lần: đừng hỏi sao mình chưa ngủ, mà hỏi hơi thở của mình đang ở đâu. Hơi thở vào dài, biết là vào dài. Ý nghĩ tới, biết là ý nghĩ tới, rồi buông. Buông từng ý, như buông từng sợi dây. Tay nhẹ dần, lòng nhẹ dần, giấc ngủ tự tìm tới, không cần mình đuổi theo. Mà nếu đêm nay giấc ngủ vẫn chưa tới, thì mình vẫn còn hơi thở. Hơi thở không bao giờ bỏ mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Pháp Yếu Tu Tập Tọa Thiền Chỉ Quán (Trí Khải Đại Sư; Thích Thanh Từ dịch) — "tâm không khởi vọng-niệm" (chiquan0.htm)
Bài liên quanThiền khi phơi quần áo: từng chiếc áo, từng hơi thởThiền khi chờ nước sôi: một ấm nước, một tâm yênThiền khi soi gương buổi sáng: nhìn mình mà không phán xét