Tháng mười một, mùa kiểm tra cuối kỳ lại về. Ở Hà Nội, học sinh cuối cấp lớp 5, lớp 9, lớp 12 làm bài kiểm tra định kỳ chung theo đề của thành phố. Trong lớp, cô giáo phát đề, cả phòng im phăng phắc, chỉ còn tiếng bút sột soạt. Ngoài cổng trường, cha mẹ đứng chờ, người thì lướt điện thoại, người thì thấp thỏm ngóng vào.
Trên mạng những ngày này, câu nói thiếu 0,1 điểm thì được học sinh giỏi thành trò đùa chua chát mà ai cũng hiểu. Chỉ thiếu một chút xíu thôi, mà ranh giới giữa giỏi và khá, giữa được khen và bị la, lại mong manh đến thế. Có đoạn clip khuyên phụ huynh đừng mắng con ngay sau khi thi xong, đừng hỏi điểm ngay, đừng so sánh con với bạn, được chia sẻ rầm rộ. Người ta chia sẻ nhiều như vậy, có lẽ vì quá nhiều nhà đang làm ngược lại.
Con thi một môn, mà cha mẹ thi cùng cả học kỳ. Con ngồi trong phòng thi, cha mẹ ngồi ngoài thấp thỏm. Con làm bài, cha mẹ ở nhà tính điểm. Đến khi con về, câu đầu tiên nhiều nhà hỏi không phải là con có mệt không, mà là được mấy điểm. Con nói được tám, cha mẹ hỏi sao bạn được mười. Con nói được chín, cha mẹ hỏi sao không được mười. Cứ thế, đứa trẻ học mãi mà chẳng bao giờ thấy đủ.
Kinh Pháp Cú có câu: tâm dao động bất thường, khó hộ trì nhiếp phục, người trí điều tâm phúc, như thợ tên uốn tên. Tâm mình như mũi tên chưa uốn, cứ cong vẹo, chạy lung tung. Tâm cha mẹ mà dao động vì điểm số, thì cả nhà cũng dao động theo. Cha mẹ lo, con lo gấp đôi. Cha mẹ sợ con thua bạn, con sợ làm cha mẹ thất vọng. Nỗi sợ cứ truyền từ người lớn sang đứa trẻ, rồi đứa trẻ mang nó vào phòng thi, mang nó lên giường ngủ, mang nó đi suốt cả tuổi thơ.
Điểm số là thước đo của một bài kiểm tra trong một ngày, không phải thước đo của cả một đứa trẻ. Một bài kiểm tra không nói được con có tử tế hay không, có biết thương người hay không, có cố gắng hay không. Có những đứa trẻ học chậm mà chắc, có những đứa trẻ giỏi văn mà dở toán, có những đứa trẻ hôm nay làm bài không tốt chỉ vì đêm qua mất ngủ. Đem một con số ra mà định giá cả con người, thì oan cho đứa trẻ quá.
Sau khi con thi xong, việc nên làm nhất lại là việc đơn giản nhất: đón con bằng một câu hỏi nhẹ nhàng. Con thấy thế nào, có mệt không. Cho con ăn một bữa ngon, cho con ngủ một giấc đã. Rồi khi cả nhà đã bình tĩnh, mới cùng nhau xem lại bài làm, chỗ nào sai thì sửa, chỗ nào chưa hiểu thì học lại. Sai một bài kiểm tra không phải là sai cả đời. Thi hỏng một lần không phải là hỏng cả tương lai.
Khen con, nên khen sự cố gắng chứ đừng chỉ khen điểm số. Con được điểm cao mà không cố gắng thì cũng chẳng có gì đáng khen. Con được điểm chưa cao mà đã cố hết sức thì rất đáng được ghi nhận. Đứa trẻ được khen vì cố gắng sẽ dám cố gắng tiếp. Đứa trẻ chỉ được khen khi điểm cao sẽ sợ hãi mỗi lần điểm thấp, rồi dần dần sợ cả việc học.
Và có một điều cha mẹ cần để ý: nếu con mất ngủ kéo dài, hay lo âu, sợ đi học, khóc nhiều hoặc thu mình lại sau mùa thi, thì đó không còn là chuyện điểm số nữa. Đó là dấu hiệu con đang quá tải và cần được lắng nghe nghiêm túc. Khi ấy, cha mẹ nên nói chuyện với thầy cô, với cán bộ tư vấn tâm lý ở trường, hoặc tìm đến chuyên gia tâm lý để được hỗ trợ. Nhờ giúp đỡ không phải là yếu đuối, mà là thương con đúng cách.
Thi cử rồi sẽ qua, mùa thi nào cũng qua. Nhưng đứa trẻ thì ở lại với mình cả đời. Đừng để sau này con lớn lên, nhớ về tuổi thơ chỉ toàn nhớ những mùa thi căng thẳng và những câu hỏi được mấy điểm. Hãy để con nhớ rằng, dù điểm cao hay điểm thấp, về đến nhà vẫn có người đón mình bằng một bữa cơm nóng và một câu hỏi: hôm nay con có mệt không.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư