Mới đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất đưa tiếng Mường và tiếng Cơ Tu thành môn học tự chọn ở cấp tiểu học, áp dụng từ lớp 1 đến lớp 5, dành cho cả học sinh thuộc các dân tộc khác có nguyện vọng học tập. Tin chỉ có vài dòng, nhưng nhiều người đọc xong thấy xúc động. Vì tiếng mẹ đẻ không chỉ là tiếng nói, mà là gốc của một con người.
Một đứa trẻ nói tiếng của dân tộc mình, tức là nó biết mình từ đâu đến. Nó biết ông bà mình đã nói thứ tiếng đó, hát những câu hát đó, kể những câu chuyện đó. Tiếng mẹ đẻ là sợi dây nối đứa trẻ với quê hương, với tổ tiên, với cả một nền văn hóa. Mất tiếng nói, đứa trẻ vẫn sống được, vẫn học được, vẫn thành đạt được, nhưng trong lòng nó sẽ thiếu một thứ gì đó mà chính nó cũng không gọi tên được.
Sách Văn Khấn Cổ Truyền Việt Nam có câu: uống nước nhớ nguồn, kính trọng biết ơn người đã sinh thành nuôi dưỡng mình. Uống nước thì nhớ nguồn, ăn quả thì nhớ kẻ trồng cây. Người Việt mình từ xưa đã dạy con cháu như vậy. Nhớ nguồn không phải là chuyện của ngày giỗ, ngày lễ, mà là chuyện của mỗi ngày, mỗi lần mình mở miệng nói tiếng của quê mình.
Giữ tiếng nói là giữ văn hóa. Trong tiếng mẹ đẻ có câu hát ru của bà, có câu chuyện cổ của ông, có cách gọi người thân mà không thứ tiếng nào dịch được trọn vẹn. Có những từ chỉ có trong tiếng Mường, tiếng Cơ Tu, nói lên cách người ta nhìn núi, nhìn sông, nhìn mùa màng. Mất đi thứ tiếng đó, là mất đi cả một cách nhìn đời. Cho trẻ học tiếng mẹ đẻ ở trường, tức là cho trẻ một chiếc chìa khóa để mở cánh cửa văn hóa của chính dân tộc mình.
Người lớn trong nhà cũng có phần của mình. Cha mẹ, ông bà nói tiếng mẹ đẻ với con cháu ở nhà, kể chuyện bằng tiếng của quê mình, hát ru con bằng điệu hát của dân tộc mình, đó chính là gieo hạt. Nhà trường dạy ở lớp, gia đình giữ ở nhà, hai bên cùng làm thì hạt giống mới lớn lên được. Đừng vì sợ con nói tiếng dân tộc thì kém tiếng phổ thông mà cấm con nói tiếng mẹ đẻ. Đứa trẻ học hai thứ tiếng không hề thiệt thòi, mà còn hơn đứa trẻ chỉ biết một thứ tiếng.
Học tiếng mẹ đẻ không làm đứa trẻ kém đi. Trái lại, biết thêm một thứ tiếng là thêm một cánh cửa, thêm một cách nghĩ, thêm một niềm tự hào. Đứa trẻ người Mường nói được tiếng Mường, đứa trẻ người Cơ Tu nói được tiếng Cơ Tu, đó là điều đáng mừng, không phải điều đáng giấu. Cũng như người Việt mình đi đâu cũng tự hào nói tiếng Việt, các dân tộc anh em cũng có quyền tự hào nói tiếng của mình.
Cây có gốc mới đứng được qua bão. Người nhớ gốc mới đi xa mà không lạc. Dù sau này đứa trẻ lớn lên, đi học xa, đi làm xa, sống ở thành phố lớn, thì tiếng mẹ đẻ vẫn ở trong lòng nó như một ngọn đèn nhỏ. Nghe một câu hát quê hương, nó nhớ nhà. Nói một câu tiếng mẹ đẻ, nó nhớ mình là ai. Đó là thứ tài sản không ai lấy mất được, mà cũng không tiền nào mua được.
Chuyện giữ tiếng mẹ đẻ cũng giống như chuyện người Việt mình đi xa giữ tiếng Việt. Có người sang nước ngoài mấy chục năm, về già vẫn nói tiếng Việt với con cháu, vẫn nấu món Việt, vẫn nghe nhạc Việt. Không phải vì họ không học được tiếng nước ngoài, mà vì tiếng Việt là quê hương mang theo trong người. Tiếng Mường, tiếng Cơ Tu cũng vậy. Đứa trẻ nào giữ được tiếng của dân tộc mình, thì đi đâu cũng mang theo quê hương trong người, không sợ lạc mất gốc.
Vậy nên, đề xuất đưa tiếng dân tộc vào trường tiểu học là một tin vui, không chỉ cho người Mường, người Cơ Tu, mà cho tất cả những ai tin rằng văn hóa Việt Nam đẹp vì đa dạng. Giữ lấy tiếng nói của mình, như giữ lấy gốc của mình. Gốc còn thì cây còn. Tiếng còn thì người còn nhớ mình là ai.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư